Prepare for CTET December 2024 with detailed Paper 1 questions and answers. Access comprehensive solutions, expert explanations, and key insights to excel in your CTET exam preparation.

Follow Us

FaceBook	Join Now
WhatsApp	Join Now
Telegram	Join Now

 

 

 

CTET CDP : Paper 1

     Prepare effectively for the CTET CDP Paper 1 with our comprehensive Study Materials, Mock Tests and Previous Year Questions. Our resource provides an extensive collection of practice papers designed to simulate the actual exam environment, helping you gain confidence and improve your problem-solving skills. Each mock test is crafted to cover a wide range of topics and question formats that are typically seen in the CTET CDP Paper 1, ensuring you are well-prepared for any type of question that may appear.

Concept of IQ	Click Here
RTE Act, 2009	Click Here
National Curriculum Framework 2005	Click Here
Types of TLM	Click Here
Operation Black Board	Click Here
Lawrence Kohlberg’s Theory	Click Here
Jean Piagets Theory	Click Here
Lev Vygotskys Theory	Click Here
Socialization	Click Here
Language and Thinking	Click Here

 

PART - I / भाग - I

---

Direction : Answer the following questions (Q. Nos 1 to 30) by selecting the correct/most appropriate options.
निर्देश : निम्नलिखित प्रश्नों (प्रश्न संख्या 1 से 30) के उत्तर सही/सबसे उपयुक्त विकल्पों का चयन करके दीजिए।

1. Mastery Oriented learners typically attribute success to .......... and failure to ............. (महारत उन्मुख शिक्षार्थी आमतौर पर सफलता का श्रेय .......... को देते हैं और असफलता को .........)

(1) Ability and good luck; task difficulty (योग्यता और अच्छी किस्मत; कार्य कठिनाई)
(2) Ability and effort; bad luck (योग्यता और कोशिश, खराब किस्मत)
(3) Ability and good luck; low ability (योग्यता और अच्छी किस्मत, निम्न योग्यता)
(4) Ability and effort; insufficient effort (योग्यता और कोशिश, अपर्याप्त कोशिश)

 

2. Which of the following statement represents 'Proximodistal principle of development (निम्नलिखित में से कौन सा कथन विकास के 'समीप दूराभिमुख' सिद्धांत का प्रतिनिधित्व करता है)

(1) Development is multidirectional and multidimensional (विकास बहु-दिशात्मक और बहुआयामी होता है)
(2) Identical twins living in different cultures can develop at different rates (अलग-अलग संस्कृतियों में रहने वाले हमशक्ल जुड़वां अलग-अलग दरों से विकसित हो सकते हैं)
(3) Children develop ability to grasp the ball before putting beads in thread (मोतियों को धागे में पिरोने से पहले बच्चे गेंद को पकड़ने की क्षमता विकसित करते हैं)
(4) Children develop ability to sit up before standing (बच्चों में खड़े होने से पहले बैठने की क्षमता का विकास होता है)

3. According to Vygotsky children speak to themselves (वायगोत्सकी के अनुसार बच्चे स्वयं से बात करते हैं)

(1) To aid thought and for self-regulation (विचार और आत्म-नियमन में सहायता के लिए)
(2) To provide self-reinforcement when adults are ignoring them (आत्म-सदृढ़ीकरण प्रदान करने के लिए, जब वयस्क उन्हें अनदेखा कर रहे हों)
(3) Because they are egocentric (क्योंकि वे आत्मकेंद्रित होते हैं)
(4) Because their thought is illogical (क्योंकि उनकी सोच अतार्किक है)

4. Challenges in social communication are evident in (सामाजिक संचार में चुनौतियाँ किसमें स्पष्ट होती हैं)

(1) Attention deficit hyperactivity disorder (ध्यान न्यूनता अतिक्रियाशीलता विकार में)
(2) Cerebral palsy (मस्तिष्क पक्षाघात में)
(3) Autism Spectrum Disorder (स्थलौन क्रम विकार में)
(4) Learning Disabilities (अधिगमात्मक विकलांगता में)

 

5. According to Vygotsky's theory of learning and development, which of the following is an example of scaffolding (वायगोत्स्को के सीखने और विकास के सिद्धांत के अनुसार, निम्नलिखित में से कौन सा आलम्बन का उदाहरण है)

(1) Breaking a task down into smaller steps and providing support as needed (किसी कार्य को छोटे चरणों में तोड़ना और आवश्यकतानुसार सहायता प्रदान करना)
(2) Providing a student with grade for their work motivation (अभिप्रेरणा के रूप में एक छात्र को उनके काम के लिए एक श्रेणी प्रदान करना) 
(3) Providing a student with a reading assignment and asking them to answer questions independently (एक छात्र को पढ़ने का कार्य देना और उन्हें स्वतंत्र रूप से सवालों के जवाब देने के लिए कहना)
(4) Demonstrating a skill to a student and then having them master it on their own (एक छात्र को एक कौशल का प्रदर्शन करना और फिर उन्हें अपने दम पर इसमें महारत हासिल करना) 

 

6. Dysgraphia is characterised by (लेखन वैकल्य की विशेषता है)

(1) Delayed motor skills (विलंबित गतिक कौशल)
(2) Difficulties in writing (लिखित कार्य में चुनौती)
(3) Lack of reading fluency (पढ़ने के प्रवाह में कमी)
(4) Repetitive behavioural patterns (दोहराबदार व्यवहार)

 

7. In order to help students to become good problem solvers, a teacher should emphasize on the practice of (अच्छे समस्या समाधानकर्ता बनने में विद्यार्थियों की सहायता करने के लिए, एक शिक्षक को निम्नलिखित में से किस प्रक्रिया पर बल देना चाहिए)

(1) Focusing on information that confirms existing beliefs and preconceptions (ऐसी जानकारी पर ध्यान देना जो पहले से मौजूद विश्वासों और पूर्वाग्रहों की पुष्टि करें)
(2) Approaching problems in a particular fixed fashion (समस्याओं को एक विशिष्ट निर्धारित तरीके से हल करना)
(3) Breaking large complex problems into smaller manageable problems (बड़ी और जटिल समस्याओं को छोटी प्रबंधनीय समस्याओं में विभाजित करना)
(4) Centering only on one particular piece of information related to problem (समस्या से संबंधित जानकारी के केवल एक ही पहलू पर ध्यान केंद्रित करना)

8. Assertion (A): Teachers should use multisensory materials to cater to needs of students in an inclusive classroom (एक समावेशी कक्षा में छात्रों की आवश्यकताओं को पूरा करने के लिए शिक्षकों को बहुसंवेदी सामग्री का उपयोग करना चाहिए)
Reason (R): Inclusive classrooms should adopt standardization of curricular materials as well as assessment strategies (समावेशी कक्षाओं को पाठ्यचर्या सामग्री के मानकीकरण के साथ-साथ मूल्यांकन रणनीतियों के मानकीकरण को अपनाना चाहिए)
Choose the correct option:

(1) (A) is true but (R) is false.
(2) Both (A) and (R) are false.
(3) Both (A) and (R) are true and (R) 
(4) Both (A) and (R) are true but (R) is the correct explanation of (A).

 

9. In the constructivist view (रचनावादी दृष्टिकोण से)

(1) Individuals are passively influenced by environmental events (व्यक्ति पर्यावरणीय घटनाओं से निष्क्रिय रूप से प्रभावित होते हैं)
(2) Individuals are conditioned to learn new behaviours (व्यक्तियों को नए व्यवहार सीखने के लिए अनुकूलित किया जाता है)
(3) Learning is extending and transforming the current understanding (सीखना बर्तमान समझ का विस्तार और परिवर्तन है)
(4) Learning is simply writing associations on the blank slates of our brains (सीखना बस हमारे दिमाग की कोरी स्लेट पर संघों को लिखना है)

10. Assertion (A): Effective teachers familiarize themselves with daily lives and socio-cultural backgrounds of learners (प्रभावी शिक्षक खुद को शिक्षार्थियों के दैनिक जीवन और उनकी सामाजिक सांस्कृतिक पृष्ठभूमि से परिचित कराते हैं)
Reason (R): Learning takes place in a social context (सीखना एक सामाजिक संदर्भ में होता है)
Choose the correct option.

(1) (A) is true but (R) is false.
(2) Both (A) and (R) are false.
(3) Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A).
(4) Both (A) and (R) are true but (R) is not the correct explanation of (A).

 

CTET 2025 Paper 2 Note PDF Download

SL	Subjects	Links
1	Paper - 1	Click
2	Paper - 2 (Mathematics)	Click
3	Paper - 2 (Social Studies)	Click

 

11. Meaningful learning is primarily NOT about (अर्थपूर्ण अधिगम मुख्य रूप से किसके बारे में नहीं है)

(1) Memorizing information (जानकारी को रटना)
(2) Understanding the concept (अवधारणाओं को समझना)
(3) Constructing knowledge (ज्ञान का निर्माण)
(4) Developing skills (कौशलों का विकास)

 

12. Assertion (A): Teacher should encourage boys of her class to participate in sports while assigning art decoration to girls (शिक्षिका को अपनी कक्षा के लड़‌कों को खेलों में भाग लेने के लिए प्रोत्साहित करना चाहिए व लड़कियों को कला अलंकरण के कार्य देने चाहिए)
Reason (R): Children acquire gender roles primarily because of the underlying biological differences (बच्चे मुख्य रूप से अंतर्निहित जैविक भिन्नताओं के कारण जेंडर भूमिकाएं ग्रहण करते हैं)
Choose the correct option.

(1) (A) is true but (R) is false.
(2) Both (A) and (R) are false.
(3) Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A).
(4) Both (A) and (R) are true but (R) is not the correct explanation of (A).

13. Kinesthetic learners prefer to learn through ......... (गतिसंवेदी शिक्षार्थी ........... के माध्यम से सीखना पसंद करते हैं)

(1) Seeing (देखने)
(3) Doing and moving (करने और चलने-फिरने)
(2) Touching (चुने)
(4) Listening (सुनने)

 

14. According to Howard Gardner while a scientist would exhibit high ......... Intelligence, a sculptor would have high ......... Intelligence (हॉवर्ड गार्डनर के अनुसार एक वैज्ञानिक ........... बुद्धि का उच्च प्रदर्शन करेगा जबकि एक मूर्तिकार में ........... बुद्धि की उच्च बुद्धिमत्ता होगी)

(1) Naturalistic; Spatial (प्रकृतिवादो; स्थानिक)
(2) Transductive, Spatial (ट्रांसडक्टिव; स्थानिक)
(3) Logical-mathematical; Bodily Kinesthetic (तार्किक गणितीय; गतिसंवेदी)
(4) Spatial: Bodily Kinesthetic (स्थानिक; गतिसंवेदी)

 

15. Inclusion needs to be promoted through (समावेशन को बढ़ावा देने के लिए क्या आवश्यक है)
(i) Flexible curriculum (लचीला पाठ्यक्रम)
(ii) Cooperative learning (सहयोगात्मक अधिगम)
(iii) Segregation and labelling (पृश्धकरण और नामीकरण)
(iv) Accessibility of building (गम्य इमारतें)

(1) (ii) (iii) (iv) 
(2) (i) (ii) (iii) (iv)
(3) (i) (ii) (iii)
(4) (i) (ii) (iv)

 

16. Children learn better if they experience (बच्चे जब ......... अनुभव करते हैं तो बेहतर रूप से सीखते हैं)

(1) Low level of alertness during activity (गतिविधि के दौरान निम्न स्तर की सतर्कता)
(3) High degree of anxiety to perform (प्रदर्शन करने के लिए उच्च स्तर पर चिंता)
(2) Moderate level of excitement to learn (सीखने के लिए मध्यम स्तर का उत्साह)
(4) Learned helplessness (अधिगम विवशता)

17. Assertion (A): Children below the age of 5-6 years should not be pressurized to write 'properly and 'within the lines (5-6 वर्ष से कम उम्र के बच्चों को 'ठीक से' और 'रेखाओं के भीतर' लिखने के लिए दबाव नहीं डालना चाहिए)
Reason (R): Children gain a control of finer motor skills from 5-6 years onwards (बच्चे 5-6 साल के बाद गतिक कौशल का बेहतर नियंत्रण प्राप्त करते हैं)
Choose the correct option.

(1) (A) is true but (R) is false.
(2) Both (A) and (R) are false.
(3) Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A). 
(4) Both (A) and (R) are true but (R) is not the correct explanation of (A).

 

18. Children often come up with their own explanations of events around them. On being probed as to why does it rain Sia says "God was tired of carrying the buckets of water on his shoulders" (बच्चे अक्सर अपने आस-पास की घटनाओं की अपनी व्याख्या लेकर आते हैं। बारिश क्यों होती है, यह पूछे जाने पर सिया कहती है "भगवान अपने कंधों पर पानी की बाल्टियां दो दोकर थक चुके थे।")
Such explanations (ऐसी व्याख्याएं) -

(1) Depict that children have an egocentric view and cannot consider other's viewpoint (चित्रित करती हैं कि बच्चों का एक आत्मकेंद्रित दृष्टिकोण है और वे दूसरे के दृष्टिकोण पर विचार नहीं कर सकते)
(2) Illustrate that children are not capable of any reasoning (स्पष्ट करती हैं कि बच्चे तर्क करने में सक्षम नहीं हैं)
(3) Prove that children's thinking is much lesser than adults quantitively (साबित करती हैं कि बच्चों की सोच वयस्कों की तुलना में 'मात्रात्मक' रूप से बहुत कम है)
(4) Indicate that children have naïve understanding rooted in their cultural context with which they try to understand events (संकेत देती हैं कि बच्चों में अपने सांस्कृतिक परिवेश के अनुकूल 'सहज' समझ होती है जिससे वे घटनाओं को समझने की कोशिश करते हैं)

 

19. Piaget described cognitive development as occurring in (पियाजे ने संज्ञानात्मक विकास का किस प्रकार वर्णन किया है)

(1) A continuous continuum (एक सतत निरंतरता के रूम में)
(2) Four overlapping culture specific stages (चार अतिव्यापी संस्कृति विशिष्ट चरण में)
(3) Four qualitatively different stages (चार गुणात्मक रूप से भिन्न चरण में)
(4) Three progressive levels (तीन प्रगतिशील स्तर में)

 

20. During play time at school, Rishab, a 7-year-old boy picked a doll to play with. Some of his peers made fun of him for his choice of toy. As a teacher who wants his students to grow up with gender role flexibility, which of the following would be the best response to the situation by the teacher (विद्यालय में खेलने के समय, ऋषभ, एक 7 वर्षीय लड़के ने खेलने के लिए एक गुड़िया उठाई। उसके कुछ साथियों ने उसकी इस पसंद के खिलौने के लिए उसका मजाक उड़ाया। एक शिक्षक जो अपने विद्यार्थियों में लैंगिक भूमिका के सन्दर्भ में लचीलापन विकसित करना चाहता है, को इस स्थिति में निम्नलिखित में से कौन-सी प्रतिक्रिया देनी चाहिए)

(1) Talk to Rishabh that dolls are suitable for girls and boys should not play with dolls (ऋषभ से बात करनी चाहिए कि गुड़िया लड़‌कियों के लिए उपयुक्त हैं और लड़‌कों को गुड़िया के साथ नहीं खेलना चाहिए)
(2) Tell Rishabh that he should play with something else because his friends won't approve of him playing with doll (ऋषभ से कहना चाहिए कि वह किसी और खिलौने के साथ खेले क्योंकि उसके दोस्तों को यह मंजूर नहीं है कि वह गुड़िया के साथ खेले)
(3) Let Rishabh play with doll and tell other children that they can also choose any toy of their choice (ऋषभ को गुड़िया के साथ खेलने देना चाहिए और दूसरे बच्चों को कहना चाहिए कि वे भी अपनी पसंद का कोई खिलौना चुन सकते हैं)
(4) Quitely take away the doll and give a car toy to Rishabh without saying anything (बिना कुछ कहे गुड़िया को हटा देना चाहिए और ऋषभ को खेलने के लिए कार दे देनी चाहिए)

21. In developmental terms, a time frame where an individual upholds an amplified sensitivity to particular incentives for developing particular skills to function in an efficient manner is referred to as ............. of development (विकास के संदर्भ में, एक समय सीमा जिसमें एक व्यक्ति विशिष्ट उत्प्रेरणाओं के प्रति परिवर्धित संवेदनशीलता रखता है जिससे कि वह कुशल तरीके से कार्य करने के लिए विशेष कौशल विकसित कर सके, वह विकास की  ........... कहलाई जाती है)

(1) Incentive period (प्रोत्साहन अवधि)
(2) Stimulus period (उत्प्रेरक अवधि)
(3) Critical period (चुनौतीपूर्ण अवधि)
(4) Encoding period (कूटलेखन/एन्कोडिंग अवधि)

22. In order to cater to needs of students struggling with Attention Deficit Hyperactivity Disorder teachers should avoid (शिक्षकों को ध्यान न्यूनता अतिक्रियाशीलता विकार से जूझ रहे छात्रों को आवश्यकताओं का ध्यान रखते समय ......... से बचना चाहिए)

(1) Creating distractions and making noises (विकर्षण और शौर करने)
(2) Flexibility in curricular materials and instructions (पाठ्यक्रम सामग्री और निर्देशों में लचीलेपन)
(3) Breaking the task into small easily manageable parts (कार्य को छोटे आसानी से प्रबंधनीय भागों में तोड़ने)
(4) Using multi-sensory materials (बहु-संवेदी सामग्री का उपयोग करने)

23. Lawrence Kohlberg argued that (लॉरेंस कोहलबर्ग ने तर्क दिया है कि)

(1) Moral development in children occurs in a continuous manner (बच्चों में नैतिक विकास निरंतर रूप से होता है)
(2) There are cultural differences in moral reasoning of children (बच्चों के नैतिक तर्क में सांस्कृतिक अंतर होते हैं)
(3) Moral development occurs progressively in stages (नैतिक विकास क्रमिक चरणों में होता है)
(4) There are gender differences in moral reasoning of children (बच्चों के नैतिक तर्क में लिंग भेद होते हैं)

24. At which level of Kohlberg's moral development does individual's ethical behavior mainly depends on the mindset that "what do people think of me" (कोहलबर्ग के नैतिक विकास के किस चरण में व्यक्ति का नैतिक व्यवहार मुख्य रूप से इस मानसिकता पर निर्भर करता है कि "लोग मेरे बारे में क्या सोचते हैं")

(1) Postconventional (उत्तर-पारंपरिक)
(3) Preconventional (पूर्व-पारंपरिक)
(2) Non-conventional (गैर-पारंपरिक)
(4) Conventional (पारंपरिक)

 

CTET Previous Year Question Papers Mock Test for CDP

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET CDP Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET June 2011, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2012, Paper - 1	Click Here
CTET Nov 2012, Paper - 1	Click Here
CTET July 2013, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2018, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2019, Paper - 1	Click Here
CTET July 2019, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2021, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Aug 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2024, Paper - 1	Click Here
CTET July 2024, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2024, Paper - 1	Click Here

 

25. According to Jean Piaget a child who is unable to understand the logic behind simple mathematical reversals such as 4 + 5 = 9 so 9 - 5 = 4, it is because of (जीन पियाजे के अनुसार एक बच्चा जो सरल गणितीय उत्क्रमण जैसे 4 + 5 = 9 तो 9 - 5 = 4 के पीछे के तर्क को समझने में असमर्थ है, इसका कारण है)

(1) Animistic thinking (जौववादी सोच)
(2) Irreversibility (अपरिवर्तनीयता)
(3) Egocentrism (आत्मकेन्द्रियता)
(4) Perceptual centration (अवधारणात्मक केंद्रीकरण)

26. Assertion (A): Teachers should distance themselves from students and place primary responsibility for learning on them only (शिक्षकों की छात्रों से दूरी बनाकर रखनी चाहिए और अधिगम की प्राथमिक जिम्मेदारी उन्हीं पर डालनी चाहिए)
Reason (R): Learning takes place affectively in an authoritative rather than a democratic environment (अधिगम एक लोकतांत्रिक वातावरण के बजाय एक एकाधिकारवादी वाताबरण में प्रभावी ढंग से होता है)
Choose the correct option.

(1) (A) is true but (R) is false.
(2) Both (A) and (R) are false.
(3) Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A)
(4) Both (A) and (R) are true but (R) is not the correct explanation of (A).

 

27. Assertion (A): Scaffolding provided by the teachers hinders the learning process of children (शिक्षकों द्वारा प्रदान किया गया आलम्बन बच्चों की सीखने की प्रक्रिया में बाधा डालता है)
Reason (R): Lev Vygotsky proposed that children learn independently by acting upon and manipulating the environment (लेव वायगोत्स्की ने प्रस्तावित किया कि बच्चे स्वतंत्र रूप से पर्यावरण पर कार्य करके और उसमें हेरफेर करके सीखते हैं)
Choose the correct option:

(1) (A) is true but (R) is false.
(2) Both (A) and (R) are false.
(3) Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A).
(4) Both (A) and (R) are true but (R) is not the correct explanation of (A).

 

28. Which of the following correctly describes extrinsic motivation (निम्न में से कौन सा बाहरी अभिप्रेरणा का सही वर्णन करता है)

(1) Motivation that comes from environmental consequences (अभिप्रेरणा जो वातावरणीय परिणामों से आती है)
(2) Motivation that comes from a sense of personal satisfaction (अभिप्रेरणा जो व्यक्तिगत संतुष्टि की भावना से आती है)
(3) Motivation that comes from personal enjoyment of the task (अभिप्रेरणा जो कार्य के व्यक्तिगत आनंद से आती है)
(4) Motivation that comes from internal factors (अभिप्रेरणा जो आंतरिक कारकों से आती है)

29. Two important cognitive development milestones of sensorimotor stage of Piaget's theory of cognitive development are (पियाजे के संज्ञानात्मक विकास के सिद्धांत के संवेदी चालक अवस्था के दो महत्वपूर्ण संज्ञानात्मक विकास मील के पत्थर हैं)

(1) Animism and Transformation (जीवबाद और परिवर्तन)
(2) Classification and seriation (वर्गीकरण और क्रमबद्धता)
(3) Object permanence and deferred imitation (वस्तु स्थायित्व और स्थगित अनुसरण)
(4) Reversibility of thought and hypothetic-deductive reasoning (प्रतिवर्ती चिंतन और परिकल्पित निगमनात्मक तर्क)

30. Children (बच्चे) -

(1) Are born unruly and need to be socialized (अनियंत्रित पैदा होते हैं और उन्हें सामाजिक होने की आवश्यकता होती है)
(2) Come into this world with genetic codes that determine their destiny (इस दुनिया में आनुवंशिक कोड के साथ आते हैं जो उनकी नियति तय करते हैं)
(3) Are greatly influenced by the social cultural context they grow up in (उस सामाजिक सांस्कृतिक संदर्भ से बहुत प्रभाबित होते हैं जिसमें वे बड़े होते हैं)
(4) Come into this world as tabula rasa or blank slate (इस संसार में 'खाली स्लेट' या 'कोरी पट्टी' के रूप में आते हैं)

 

CTET Previous Year Question Papers for CDP
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

CTET Mathematics : Paper 1

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET Mathematics, Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

Number System	Click Here
Addition and Subtraction	Click Here
Division	Click Here
Face Value and Place Value	Click Here
LCM and HCF	Click Here
Average	Click Here
Percentage	Click Here
Profit and Loss	Click Here
Speed, Distance and Time	Click Here
Money	Click Here
Measurement of Time	Click Here
Area and Volume	Click Here
Geometry and Shapes	Click Here
Data Handling	Click Here

 

PART - I / भाग - I

---

Direction : Answer the following questions (Q. Nos 31 to 60) by selecting the correct/most appropriate options.
निर्देश : निम्नलिखित प्रश्नों (प्रश्न संख्या 31 से 60) के उत्तर सही/सबसे उपयुक्त विकल्पों का चयन करके दीजिए।

31. What is the result when 7 kg 7 g is subtracted from 9 kg (9 kg में से 7 kg 7 g को घटाने पर क्या परिणाम प्राप्त होता है)

(1) 1.93 kg
(3) 1.3 kg
(4) 1.993 kg
(2) 1.093 kg

 

32. In class III, 150 children were asked to name their one favourite fruit and results for 5 favourite fruits were written in the form of the following table (कक्षा III में 150 बच्चों से उनके पसंदीदा एक फल के बारे में पूछा गया और 5 पसंदीदा फलों के परिणामों को निम्न तालिका में लिखा गया)

Name of the Fruit	Number of Children
Apple	28
Guava	26
Mangoes	44
Banana	14
Grapes	28

Choose the correct option:

(1) Equal number of children have Apple and Guava as their favourite fruit (सेब और अमरूद पसंद करने वाले बच्चों की संख्या समान है)
(2) The difference between the number of childrens who like grapes and those who like bananas is 16 (अंगूर और केलों को पसंद करने वाले बच्चों की संख्याओं का अंतर 16 है)
(3) The number of children who like Mangoes and Banana is two times the number of children who like Guava (आम और केला पसंद करने वाले बच्चों की संख्या, अमरूद पसंद करने वाले बच्चों की संख्या की दुगुनी है)
(4) Ten children do not like any fruit given in the table (10 बच्चे, इस तालिका में दिए गए किसी भी फल को पसंद नहीं करते हैं)

33. Which of the following is least appropriate about Formative Assessment in mathematics classrooms (गणित की कक्षाओं में निम्नलिखित में से कौन-सा रचनात्मक आकलन के बारे में सबसे कम उपयुक्त है)

(1) It helps to identify students' misconceptions (यह विद्यार्थियों की भ्रांतियों की पहचान करने में सहायता करता है)
(2) It provides cumulative evaluations that helps to rank children (यह संचयी मूल्यांकन उपलब्ध कराता है जो कि बच्चों को श्रेणीबद्ध करने में सहायता करता है)
(3) To check the progress of students during instructional activities (निर्देशात्मक क्रियाकलापों के दौरान विद्यार्थियों की प्रगति को जाँचना)
(4) To identify students' conceptual understanding (विद्यार्थियों की अवधारणात्मक समझ की पहचान करना)

 

34. A person withdrew ₹4,560 from his bank account on 4th of a month and deposited ₹2,567 on 20th of the same month. If at the end of the month, balance is ₹3,125, then money (in) at the start of the month in his account was (एक व्यक्ति ने अपने बैंक के खाते में से किसी महीने की 4 तारीख को ₹4,560 निकाले और उसी महीने में 20 तारीख को ₹2,567 जमा करा दिए। यदि महीने के अंत में उसके खाते में ₹3,125 की धनराशि है, तो महीने के प्रारंभ में उसके खाते में कितनी धनराशि (₹ में) थी)

(1) 5,128
(2) 5,118
(3) 4,998
(4) 5,213

 

35. A primary class mathematics teacher gave his students the following problem to solve (प्राथमिक कक्षा के एक गणित के शिक्षक ने अपने विद्यार्थियों को निम्नलिखित समस्या हल करने को दी)
"How many classes of 28 pupils would be needed for a school of 616 pupils?" ("616 विद्यार्थियों के स्कूल के लिए 28 विद्यार्थियों वाली कितनी कक्षाओं की आवश्यकता होगी?")
One of the student solved the problem in the following way (एक विद्यार्थी ने समस्या को इस प्रकार हल किया)
1 Class = 28 Pupils
10 → 2 8 0 
10 → 2 8 0 
          5 6 0 
2 →      5 6   → 10+10+2=22 Classes
         6 1 6
Which of the following is most appropriate for the algorithm used by the student?

(1) The student has used both the distributive and associative laws of division to solve the problem (विद्यार्थी ने समस्या हल करने के लिए विभाजन के वितरण और सहचार्य दोनों नियमों का उपयोग किया है)
(2) The student has used an incorrect algorithm to solve the problem (विद्यार्थी ने समस्या हल करने के लिए एक गलत कलनविधि का उपयोग किया है)
(3) The student has used the associative law of division across addition to solve the problem (विद्यार्थी ने समस्या हल करने के लिए योग पर विभाजन के सहचार्य नियम का उपयोग किया है)
(4) The student has used the distributive law of division across addition to solve the problem (विद्याथों ने समस्या हल करने के लिए योग पर विभाजन के वितरण नियम का उपयोग किया है)

 

CTET 2025 Paper 2 Note PDF Download

SL	Subjects	Links
1	CDP	Click
2	Mathematics & Science	Click
3	Social Studies	Click
4	English	Click
5	Hindi	Click
6	Assamese	Click
7	Bengali	Click

 

36. A triangle having all sides of different lengths is called (एक त्रिभुज जिसकी सभी भुजाएं अलग-अलग लम्बाइयों को होती हैं, कहलाता है)

(1) A scalene triangle (एक विषमबाहु त्रिभुज)
(2) A right triangle (एक समकोण त्रिभुज)
(3) An equilateral triangle (एक समबाहु त्रिभुज)
(4) An isosceles triangle (एक समद्विबाहु त्रिभुज)

37. The sum of the prime numbers between 31 and 60 is (31 से 60 तक के बीच की अभाज्य संख्याओं का योग है)

(1) 280
(2) 311
(3) 221
(4) 227

38. The product of the predecessor of 201 and the successor of 4781 is (201 के पूर्ववर्ती और 4781 के परवर्ती का गुणनफल है)

(1) 965560
(2) 965650
(3) 956200
(4) 956400

39. What is the most appropriate cognitive skill that help students to recognize and group shapes according to their attributes and properties (सबसे उपयुक्त संज्ञानात्मक कौशूल क्या है जो विद्यार्थियों को विशेषताओं और गुणों के अनुसार आकृतियों को पहचानने और उनका समूह बनाने में मदद करता है)

(1) Conservation (संरक्षण)
(2) Decomposition (अपघटन)
(3) Classification (वर्गीकरण)
(4) Seriation (क्रमबद्धता)

40. Students feel difficulty in solving division problems because (विद्यार्थियों को भाग की समस्याएँ हल करने में कठिनाई आती है क्योंकि)

(1) Division problems have no utility in daily life (भाग की समस्याओं की दैनिक जीवन में कोई उपयोगिता नहीं है)
(2) There are no informal ways of solving division problems (भाग की समस्याओं को हल करने के लिए कोई अनौपचारिक कलन विधियां नहीं होती हैं)
(3) For solving division problems students need to know addition, subtraction and multiplication thoroughly ( भाग की समस्याएँ हल करने के लिए यह आवश्यक है कि विद्यार्थी जमा, घटा और गुणा करना अच्छी तरह से जान लें)
(4) Students do not like the sign of division (विद्यार्थी भाग का चिन्ह पसंद नहीं करते)

 

41. Most II graders are able to add two quantities like four candies and three candies, but when asked to do 4 + 5 on a worksheet a large number of the same set of learners is unable to do so. What is the most appropriate explanation of this observation according to National Curriculum Framework 2005 (दूसरी कक्षा के अधिकांश शिक्षार्थी चार कैंडी और तीन कैंडी जैसी दो मात्राएँ जोड़ने में सक्षम होते हैं, लेकिन जब वर्कशीट पर 4 + 5 करने के लिए कहा जाता है तो अधिकांश वही शिक्षार्थी ऐसा करने में असमर्थ होते हैं। राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा 2005 के अनुसार इसका क्या कारण है)

(1) Learners are not interested in learning real-life mathematics (शिक्षार्थी वास्तविक गणित सीखने में रुचि नहीं रखते हैं)
(2) The learners are not ready for the use of abstract mathematical symbols (शिक्षार्थी अमूर्त गणितीय प्रतीकों के उपयोग के लिए तैयार नहीं होते हैं)
(3) Learners are not taught addition properly (शिक्षार्थियों को योग ठीक से नहीं सिखाया जाता है)
(4) Some learners are poor in mathematical skills (कुछ शिक्षार्थी गणितीय कौशल में कमजोर होते हैं)

42. A 3rd standard student, when asked to write one hundred and five in numeral form, s/he writes it as '1005'. This indicates that (तौसरी कक्षा के एक विद्यार्थी से जब एक सौ पाँच को अंक के रूप में लिखने को कहा जाता है तो वह इसे '1005' लिखता / लिखती है। यह इंगित करता है)

(1) s/he needs more help in understanding the concept of place value (उसे स्थानीय मान की अवधारणा को समझाने में और सहायता की आवश्यकता है)
(2) s/he is unfit to learn mathematics (वह गणित सीखने में अयोग्य है)
(3) The student is a slow learner (विद्यार्थी सीखने में कमजोर है)
(4) s/he is mischievous (वह शरारती है)

43. Which of the following statements is NOT true with respect to the concept of Fractions (भिन्नों की अवधारणा के संदर्भ में निम्नलिखित में से कौन-सा कथन सत्य नाहीं है)

(1) It represents a part of a collection of same objects (यह एक समान वस्तुओं वाले समूह के भाग को निरूपित करता है)
(2) The mathematical notation of a fraction can be represented as a ratio (एक भिन्न का गणितीय चिन्ह (नोटेशन) एक अनुपात के रूप में निरूपित किया जा सकता है)
(3) It represents a part of a whole which is greater than 1 (यह एक पूर्ण का वह भाग निरूपित करता है जो कि '1' से बड़ा हो)
(4) The mathematical notation of a fraction can be represented as a division problem (एक भिन्न का गणितीय चिन्ह (नोटेशन) एक विभाजन समस्या को निरूपित करने के लिए किया जा सकता है)

 

CTET Previous Year Question Papers for Mathematics

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET Mathematics, Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET June 2011, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2012, Paper - 1	Click Here
CTET Nov 2012, Paper - 1	Click Here
CTET July 2013, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2018, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2019, Paper - 1	Click Here
CTET July 2019, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2021, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Aug 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2024, Paper - 1	Click Here
CTET July 2024, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2024, Paper - 1	Click Here

44. Radha walks 3 km 725 m per day on Monday, Wednesday and Friday, whereas she walks 2 km 9 m per day on Tuesday and Thursday. Total distance covered by her from Monday to Friday is (राधा सोमवार, बुधवार और शुक्रवार को प्रतिदिन 3 km 725 m चलती है, जबकि मंगलवार और बृहस्पतिवार को वह प्रतिदिन 2 km 9 m चलती है। उसके द्वा। सोमवार से शुक्रवार तक चली गई कुल दूरी है)

(1) 15.355 km
(2) 15.193 km
(3) 16.975 km
(4) 16.202 km

45. Jasmine said, "A rectangle has two pairs of opposite sides parallel; a square also has two pairs of opposite sides parallel and so does a parallelogram. So, both rectangle and square are also parallelograms". Jasmine is at .......... stage of Van Hieles theory of geometric thinking (जैसमीन ने कहा, "एक आयत में विपरीत भुजाओं के दो युग्म समानांतर होते हैं: एक वर्ग में भी विपरीत भुजाओं के दो युग्म समानांतर होते हैं और उसी प्रकार एक समानांतर चतुर्भुज में भी। इसलिए आयत और वर्ग दोनों ही समानांतर चतुर्भुज होंगे।" जैसमीन, बैन हैले के सिद्धांत के ज्यामितीय चिंतन के ........... स्तर पर है।)

(1) Formal Deduction (औपचारिक निगमन)
(2) Visualization (दृश्यीकरण)
(3) Analysis (विश्लेषण)
(4) Relationships (संबंधों की समझ)

 

46. The sum of the greatest and smallest six digit numbers that can be formed from the digits 5, 9, 0, 2, 8 and 6 (without repetition) is (अंकों 5, 9, 0, 2, 8 और 6 से (बिना पुनरावर्ती के) 6 अंकों की बनाई जा सकने वाली सबसे बड़ी और सबसे छोटी संख्याओं का योग है)

(1) 1192290
(2) 1192209
(3) 1292290
(4) 1292209

 

47. The missing numbers in the pattern 12, 14, 17, 13, 8, 14, 21, are respectively (पैटर्न 12, 14, 17, 13, 8, 14, 21, में लुप्त दो संख्याएँ क्रमशः हैं)

(1) 14, 5
(2) 13, 4
(3) 15, 7
(4) 12, 3

 

48. The smallest four-digit number which is a multiple of 6, 7 and 4 is (चार अंकों की वह न्यूनतम संख्या, जो 6, 7 और 4 का गुणज है, निम्न है)

(1) 1006
(2) 1008
(3) 1000
(4) 1002

49. Which of the following has a definite length (निम्न में से किस की एक निश्चित लम्बाई होती है)

(1) A ray (एक किरण)
(2) A plane (एक समतल)
(3) A line (एक रेखा)
(4) A line segment (एक रेखाखंड)

 

50. Which of the following is most appropriate for including open ended questions in mathematics class (गणित की कक्षा में मुक्त सिरे वाले प्रश्नों को समाकलित करने के लिए निम्नलिखित में से क्या सबसे अधिक उपयुक्त है)

(1) These questions develop critical thinking in students (ये प्रश्न विद्यार्थियों में आलोचनात्मक चिंतन का विकास करते हैं)
(2) Answers to these questions are not given in the book (इन प्रश्नों के उत्तर पुस्तक में नहीं दिए होते)
(3) These questions take more time to solve (इन प्रश्नों को हल करने में समय अधिक लगता है)
(4) These questions are not easy to copy from each other (इन प्रश्नों की एक-दूसरे से नकल करना आसान नहीं है)

 

51. Which of the following statements are true with respect to 'Data handling' ('आँकड़ों का प्रबंधन' के संबंध में निम्नलिखित में से कौन-सा सही है)

(1) A line graph is used to show comparison among categories of data (एक रेखा-आलेख आँकड़ों की विभिन्न श्रेणियों के बीच तुलना करने के काम आता है)
(2) A histogram is used to compare the parts of a whole (एक आयत चित्र किसी एक संपूर्ण के विभिन्न भागों की तुलना करने के लिए उपयोग किया जाता है)
(3) A graphical representation of data is easier to understand when there is a trend or comparison to be shown (आँकड़ों का आलेखों द्वारा प्रदर्शन समझने में बहुत आसान होता है, जब भी आँकड़ों का रुझान या तुलना दिखानी हो)
(4) A bar graph displays data that changes continuously over periods of time (एक दंड-आलेख ऐसे आँकड़ें प्रस्तुत करता है, जो समय के साथ-साथ लगातार बदलते रहते हैं)

 

52. How many planks of size 2 m x35 cm x 8 cm can be made from a wooden block 8 m long, 70 cm wide and 40 cm thick (8 m लम्बे, 70 cm चौड़े और 40 cm मोटे लकड़ी के एक ब्लॉक से 2m x 35cm x 8 cm माप वाले कितने फट्टे बनाए जा सकते हैं)

(1) 45
(2) 40
(3) 50
(4) 48

53. A child solved a problem: 1/2 + 1/3 = 2/5. What is the most appropriate inference drawn from the solution (एक बच्चे ने प्रश्न हल किया : 1/2 + 1/3 = 2/5 । इस हल से सबसे उपयुक्त क्या निष्कर्ष निकाला जा सकता है)

(1) Child does not know how to represent fractions on number line (बच्चा नहीं जानता कि भिन्नों को संख्या रेखा पर कैसे प्रदर्शित किया जाता है)
(2) Child has extended the concept of addition of natural numbers to addition of fractions (बच्चे ने प्राकृतिक संख्याओं के जोड़ की अवधारणा को भिन्नों के जोड़ तक विस्तारिक किया है)
(3) Child does not know addition of numbers (बच्चे को संख्याओं को जोड़ना नहीं आता है)
(4) Child does not know how to take LCM (बच्चे को लघुत्तम समापवर्त्य लेना नहीं आता है)

54. According to National Education Policy 2020 Mathematics and Computational Thinking is to be given increased importance as (राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 गणित और कम्प्यूटेशनल सोच के महत्व को बढ़ावा देती हैं क्योंकि)

(1) It is foundational to evolving technologies like Artificial Intelligence (AI), machine learning and Data Science etc (यह एआई (Al), मशीन लर्निंग और डेटा साइंस आदि जैसी उभरती हुई तकनीकों का आधार है)
(2) It can be a substitute for a teacher (यह एक शिक्षक का स्थान ले सकता है)
(3) It is the most difficult aspect of learning in school (यह स्कूल में सीखने का सबसे कठिन पहलू है)
(4) It is foundational to human survival (यह मानव अस्तित्व के लिए मूलभूत है)

 

55. According to National Curriculum Framework 2005 mathematics teachers need to shift towards (राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा 2005 के अनुसार गणित के शिक्षकों को इस ओर ध्यान केंद्रित करने की जरूरत है)
(a) Promoting memorization and rigorous algorithms (संस्मरण और गहन रूप से एल्गोरिदम को बढ़ावा देना)
(b) Mathematical reasoning and logic (गणितीय तर्क विचार)
(c) Becoming sole authority for right answers (सही उत्तरों के लिए एकमात्र अधिकारी बनना)
Choose the correct option (सही विकल्प चुनें)

(1) Only (b)
(2) (b) and (c)
(3) Only (a)
(4) (a) and (b)

 

56. Which one of the following is the most effective way to introduce the concept of area to fourth graders (चौथी कक्षा के बच्चों को क्षेत्र की अवधारणा से परिचित कराने का सबसे प्रभावी तरीका कौन-सा है)

(1) Formula based method (सूत्र आधारित विधि)
(2) Approximation and Estimation (सन्निकटन और अनुमान)
(3) Tessellations (टेसेलेशन (टाइलिंग))
(4) Abacus (गिनतारा)

 

57. The value of 4/7 + 5/14 - 7/8 (4/7 + 5/14 - 7/8 का मान है)

(1) 3/56
(2) 5/56
(3) 3/14
(4) 5/28

 

58. Which of the following letters has two lines of symmetry (निम्न में से किस अक्षर की दो सममिति रेखाएं हैं)

(1) E
(2) U
(3) H
(4) B

59. Which of the following is NOT related to Indian mathematics (निम्नलिखित में से कौन-सा भारतीय गणित से संबंधित नहीं है)

(1) Surya Siddhant (सूर्य सिद्धांत)
(2) Baudhayan Sulba Sutra (बौधायन शुल्व सूत्र)
(3) Lilavati (लीलावती)
(4) Charak Samhita (चरक संहिता)

60. The difference of the place values of 5 and 7 in the number 352876 is (संख्या 352876 में 5 और 7 के स्थानीय मानों का अंतर है)

(1) 49997
(2) 50007
(3) 49930
(4) 49993

 

CTET Previous Year Question Papers for Mathematics
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

 

PART - III / भाग - III

---

Direction : Answer the following questions (Q. Nos 61 to 90) by selecting the correct/most appropriate options.
निर्देश : निम्नलिखित प्रश्नों (प्रश्न संख्या 31 से 60) के उत्तर सही/सबसे उपयुक्त विकल्पों का चयन करके दीजिए।

61. Read the Assertion and Reason properly (अधिकथन एवं कारण को ध्यान से पढ़ें)
Assertion : An elephant herd has only female and baby elephants (हाथियों के झुंड में केवल हथिनियाँ और बच्चे ही रहते हैं)
Reason : Male elephants leave their herd after 14-15 years and move around alone (हाथी 14-15 साल बाद झुंड छोड़ देते हैं और अकेले रहते हैं)
Choose the correct answer from the following:

(1) Assertion is true but Reason is false
(2) Assertion is false but Reason is true
(3) Both Assertion and Reason are true and Reason is the correct explanation of Assertion
(4) Both Assertion and Reason are true but Reason is not the correct explanation of Assertion

 

62. Chapter 4 "Mangoes Round the Year" of NCERT Environmental Studies textbook has a story on making mango papad so that children not only understand the process and technique but also appreciate the skills of cooking and preservation. As per NCF 2005, which general objective of teaching EVS is being achieved through this lesson (एनसीईआरटी की पर्यावरण अध्ययन की पाठ्यपुस्तक के अध्याय 4" खाएं आम 12 महीने" में आम पापड़ बनाने की कहानी है ताकि ना सिर्फ प्रक्रिया और तकनीक को बच्चे समझे, बल्कि पकाने और संरक्षण के कौशल को भी सराहा सकें। राष्ट्रीय पाठ्यचर्या की रूपरेखा 2005 के अनुसार, इस पाठ के माध्यम से ईवीएस पढ़ाने का कौन सा सामान्य उ‌द्देश्य प्राप्त किया जा रहा है)

(1) To explain how much labor is needed to make an object (किसी वस्तु को बनाने में कितनी श्रम की जरूरत होती है उसकी व्याख्या करना)
(2) To discuss how various things can be made from the natural environment (प्राकृतिक परिवेश से किस प्रकार से विभिन्न वस्तुएं बनाई जा सकती हैं उसकी चर्चा करना)
(3) To develop understanding with the help of observation and examples related to our experiences in place of abstraction (अमूर्त के स्थान पर अपने अनुभवों के पहलुओं से जुड़े अवलोकन एवं उदाहरणों की सहायता से समझ का विकास करना)
(4) To develop an understanding of how Aam papad is made (आम पापड़ किस प्रकार से बनाया जाता है इसकी समझ विकसित करना)

63. Mohan is a class V teacher of Environmental Studies. He writes the following activity on the blackboard in his class. "Find out about the availability of water at the time of your parents and grandparents and compare it with the current situation." For the above activity, which of the following strategies would be most appropriate (मोहन कक्षा 5 का एक पर्यावरण अध्ययन का शिक्षक है। वह अपनी कक्षा में निम्नलिखित गतिविधि को श्यामपट्ट पर लिखता है।" अपने माता-पिता और दादा-दादी के समय पानी की उपलब्धता के बारे में पता करें और उसकी बर्तमान स्थिति से तुलना करें।" उपरोक्त गतिविधि के लिए, निम्नलिखित में से कौन सी सबसे उपयुक्त रणनीति होगी)

(1) Role Play (भूमिका निर्वहन)
(2) Project (परियोजना)
(3) Discussion (चर्चा करना)
(4) Interview (साक्षात्कार)

 

CTET 2025 Paper 1 Note PDF Download

SL	Subjects	Links
1	CDP	Click
2	Mathematics	Click
3	EVS	Click
4	English	Click
5	Hindi	Click
6	Assamese	Click
7	Bengali	Click

 

64. Archana is a teacher of Environmental Studies teaching class IV. She forms two groups of children in her class and conducts a debate activity on the topic "Should the school have uniforms or not". Why did Archana organize a debate in her class? Which of the following may not be the most appropriate reason (अर्चना, कक्षा 4 की एक पर्यावरण अध्ययन की शिक्षिका है। वह अपनी कक्षा में बच्चों के दो समूह बनाती है और "विद्यालय में यूनिफार्म होनी चाहिए या नहीं" इस विषय पर वाद-विवाद गतिविधि कराती है। अर्चना ने अपनी कक्षा में बाद-विवाद क्यों कराया ? निम्नलिखित में से कौन सा सबसे उपयुक्त कारण नहीं हो सकता है)
(A) Debate gives children an opportunity to think about and understand different aspects of a topic (बाद विवाद से बच्चों को किसी बात के विभिन्न पहलुओं के बारे में सोचने और समझने का मौका मिलता है)
(B) Children are encouraged to express their views in the classroom (कक्षा में बच्चों को अपनी राय रखने के लिए प्रोत्साहन मिलता है)
(C) Children get an opportunity to share their experiences in the classroom (कक्षा में बच्चों को अपने अनुभव साझा करने का अवसर प्राप्त होता है)
(D) Children assess the knowledge of their peers through debate (वाद विवाद से बच्चे अपने साथियों के ज्ञान का आकलन कर लेते हैं)

(3) (B), (C) and (D) 
(4) (A), (B) and (C)
(1) (A), (B) (C) and (D)
(2) (B) and (D)

 

65. Child describes different skilled work related to farming and their inheritance (from elders) in daily life (बच्चा विभिन्न कुशल कार्यों जैसे खेती और दैनिक जीवन में उनकी विरासत (बुजुर्गों से) का वर्णन करता है)
The above statement is (उपरोक्त कथन है)

(1) Learning indicator (सीखने के सूचक)
(3) Statement of competency (दक्षता कथन)
(2) Learning objective (सीखने के उद्देश्य)
(4) Learning outcome (सीखने के प्रतिफल)

66. The state/union territory having coast on the Bay of Bengal is (बंगाल की खाड़ी पर समुद्र तट बाला राज्य/केंद्रशासित प्रदेश निम्नलिखित में से कौन सा है)

(1) Karnataka
(2) Kerala
(3) Andhra Pradesh
(4) Telangana

 

67. Lesson 13 in NCERT's Class V Environmental Studies textbook describes the amazing journey of "Gaurav Jani". This lesson is a part of which of the following themes (एनसीईआरटी के पर्यावरण अध्ययन की पाँचवी कक्षा की पाठ्यपुस्तक में पाठ 13 "गौरव जानी" के अद्भुत यात्रा का वर्णन करती है। यह पाठ निम्नलिखित में से कौन से थीम का हिस्सा है)

(1) Interrelationship (आपसी संबंध)
(2) Work and Play (काम और खेल)
(3) Family and Friends (परिवार और मित्र)
(4) Shelter (आवास)

68. In a constructivist EVS classroom, which of the following is NOT seen to be happening (पर्यावरण अध्ययन की एक रचनावादी कक्षा में, निम्नलिखित में से कौन सी क्रिया नहीं होती हुई दिखाई देती है)

(1) Children are just solving familiar problems (बच्चे सिर्फ जाने पहचाने सवाल हल कर रहे हैं)
(2) Children are using their experiences to make new connections between concepts (बच्चे अवधारणाओं के बीच की नई-नई कड़ियों को जोड़ने में अपना अनुभव उपयोग कर रहे हैं)
(3) Children are learning by doing activities with concrete objects (बच्चे ठोस वस्तुओं पर क्रिया करके सीख रहे हैं)
(4) Children's experiences are being respected (बच्चों के अनुभव को सम्मान दिया जा रहा है)

 

69. Siddhi is a teacher of class 4. She takes all the children of her class to the playground to play Kabbadi, while teaching them lesson 10 "Hu tu tu, hu tu tu" of the NCERT Environmental Studies textbook. Before playing the game, she also explains the rules of this game to all the children. Why does the teacher tell the children the rules before playing this game? Which of the following may be the most appropriate reason (सिद्धि, एक कक्षा 4 की शिक्षिका है। वह अपनी कक्षा के बच्चों को एनसीईआरटी के पर्यावरण अध्ययन की पाठ्यपुस्तक का पाठ 10 "हुतूतू, हुत्त्" पढ़ाने के लिए सभी बब्बों को वह खेल के मैदान में ले जाकर कबड्डी खेल खिलाती है। खेल खेलने से पहले वह सभी बच्चों को इस खेल के नियम भी बताती है। शिक्षिका इस खेल को खेलने से पहले बच्चों को नियम क्यों बताती है? निम्नलिखित में से कौन सा सबसे उपयुक्त कारण हो सकता है)
(A) She wants to draw the attention of the children that in life like in sports, we make rules (वह बच्चों का ध्यान इस ओर खींचना चाहती है कि खेल की तरह ही जीवन में भी हम नियम बनाते हैं)
(B) So that all the work is done properly (ताकि सभी कार्य सही ढंग से किए जाएं)
(C) We are all bound by the rules in the same way in the society by which we settle differences and conflicts among ourselves (हम सभी समाज में इसी प्रकार से नियमों से बंधे हैं जिसके द्वारा हम आपस में मतभेद और झगड़े सुलझाते हैं)
(D) By making rules, the attention of all children is much more on the rules than on the game (नियम बनाने से सभी बच्चों का ध्यान खेल की अपेक्षा नियम पर बहुत अधिक रहता है)

(1) (C) and (D)
(2) (A) and (D) 
(3) (A), (B) and (C) 
(4) (A) and (B)

 

CTET Previous Year Question Papers for EVS

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET EVS, Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET June 2011, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2012, Paper - 1	Click Here
CTET Nov 2012, Paper - 1	Click Here
CTET July 2013, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2018, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2019, Paper - 1	Click Here
CTET July 2019, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2021, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Aug 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2024, Paper - 1	Click Here
CTET July 2024, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2024, Paper - 1	Click Here

 

70. Read the following statements and choose the correct option (निम्नलिखित कथनों को पढ़िए एवं सही विकल्प चुनिए)
Assertion (A): Biomass and Fossil Fuels are the two main conventional sources of energy (जैव मात्रा एवं जीवाश्म ईंधन, दोनों ऊर्जा के परंपरागत स्रोत हैं)
Reason (R): Conventional sources are those which are renewable in nature (पारंपरिक स्रोत वे हैं जिनका स्वभाव नवीकरणीय होता है)

(1) (A) is true, but (R) is false
(2) (A) is false, but (R) is true
(3) Both (A) and (R) are true
(4) Both (A) and (R) are false

 

71. Consider the following statements A and B (नीचे दिए गए कथनों A और B पर विचार कीजिए)
Statement A: In 1969, Neil Armstrong was the first man to walk on the moon (सन् 1969 में नील आर्मस्ट्रॉन्ग चाँद पर उतरने वाले सबसे पहले व्यक्ति थे)
Statement B: In 2007 Kalpana Chawla set a new record for the longest space flight by a woman (सन् 2007, में कल्पना चावला अंतरिक्ष में सबसे लंबे समय तक रहने बाली पहली महिला थीं)
Select the correct code from the following (निम्नलिखित में से सही कोड चुनिए)

(1) A is correct but B is wrong
(2) A is wrong but B is correct
(3) A and B both are correct
(4) A and B both are wrong

72. It has been observed that some mistakes are made while observing the learning and progress of children. These mistakes may be the result of our biases. Which of the following information should not be recorded as a bias (ऐसा पाया गया है कि बच्चों के सीखने और प्रगति का अवलोकन करते समय कुछ गलतियां हो जाती हैं। यह गलतियां हमारे पूर्वाग्रहों का परिणाम हो सकती हैं। निम्नलिखित में से कौन सी सूचना एक पूर्वाग्रह के रूप में दर्ज नहीं होनी चाहिए)

(1) Samples of the children's work in the portfolio (पोर्टफोलियो में बच्चों के काम के नमूने)
(2) Prior experiences regarding the ability and performance of the children (बच्चों की योग्यता व कार्य निष्पादन के संबंध में पहले के अनुभव)
(3) Previous results related to the examination of any one subject and any area thereof (किसी एक विषय और उसके किसी एक क्षेत्र की परीक्षा से जुड़े पूर्व परिणाम)
(4) Social background of the child (बच्चे की सामाजिक पृष्ठभूमि)

 

73. Read the Assertion (A) and Reason (R) carefully (अभिकथन (A) तथा कारण (R) को ध्यान से पढ़ें)-
Assertion (A): The goats from which the soft pashmina wool is collected are found on very high altitudes of 5000 meters in extreme cold (जिन बकरियों के बालों से मुलायम  पशमीना शाल बनाए जाते है वे लगभग 5000 मीटर ऊँचाई में पाए जाते है जहाँ बहुत सर्दी पड़ती है)
Reason (R): A coat of warm hair grows on goats body which protects it from extreme cold (इतनी सर्दी से बचने के लिए बकरियों के शरीर पर गरम बालों के परत उग आते हैं। निम्नलिखित में से सही विकल्प को चुनें)
Choose the correct option from the following (निम्नलिखित में से सही विकल्प को चुनें)

(1) (A) is true but (R) is false
(2) (A) is false but (R) is true
(3) Both (A) and (R) are true and (R) explains (A)
(4) Both (A) and (R) are true but (R) does not explain (A)

74. Read the statements I and II (कथन I एवं II को ध्यान से पढ़ें)
Statement I : Due to anaemia, children do not grow well, and their energy levels are low (अनीमिया के कारण बच्चे ठीक से बढ़ नहीं पाते हैं और उनमें फुर्ती भी कम होती है)
Statement II : Anaemia affects both, children's physical as well as mental health (अनीमिया बच्चों की शारीरिक और दिमागी तंदुरूस्ती पर असर करता है)
Choose the correct answer from the following (निम्नलिखित में से सही उत्तर चुनें)

(1) I is true but II is false
(2) Both I and II are true
(3) I is false but II is true
(4) Both I and II are false

75. Select the correct match from the following (निम्नलिखित में से सही मिलान चुनिए)

(1) Lavani - Tamil nadu 
(2) Bihu - Assam 
(3) Bharatnatyam - Odisha
(4) Kathak - Karnataka

76. Cows have Short front teeth and Large and flat side teeth for which one of the following (गाय के आगे के दौत छोटे तथा पीछे के दाँत चपटे और बड़े होते हैं। ऐसा क्यों होता है)

(1) Cutting grass and gnawing grass respectively (क्रमशः घास काटने तथा घास को कुतरने के लिए)
(2) Gnawing grass and cutting grass respectively (क्रमशः घास कुतरने तथा घास को काटने के लिए)
(3) Snipping grass and chewing grass respectively (क्रमशः घास काटने तथा घास चबाने के लिए)
(4) Chewing grass and snipping grass respectively (क्रमशः घास चबाने तथा घास काटने के लिए)

77. What is the reason why tales and stories have been given an important place in the textbooks of Environmental Studies? Which of the following may be the most appropriate reason (क्या कारण है कि पर्यावरण अध्ययन की पाठ्यपुस्तकों में किस्से और कहानियों को महत्वपूर्ण स्थान दिया गया है? निम्नलिखित में से कौन सा सबसे उपयुक्त कारण हो सकता है)
(A) At the primary level, the teachers of Environmental Studies narrate tales and stories with interest, that is why they have been given an important place (प्राथमिक स्तर पर पर्यावरण अध्ययन के शिक्षक किस्से और कहानियों को रुचि लेकर सुनाते हैं इसीलिए इनकी महत्वपूर्ण स्थान दिया गया है)
(B) The use of stories has often been considered important in developing children's sensitivity to environmental issues (बच्चों का पर्यावरण से संबंधित मुद्दों के प्रति संवेदनशीलता विकसित करने के लिए अक्सर किस्से और कहानियों का इस्तेमाल महत्वपूर्ण माना गया है)
(C) Because children easily relate themselves to the characters of the story, that is why they have been given an important place in the textbooks (क्योंकि बच्चे कहानी के पात्रों से अपने आपको आसानी से जोड़ लेते हैं इसीलिए इनको पाठ्य पुस्तकों में महत्वपूर्ण स्थान दिया गया है)
(D) Tales and stories are liked by the society, that is why they have been given an important place in the textbooks of the environment (किस्से और कहानियां समाज को पसंद है इसीलिए इनको पर्यावरण की पाठ्य पुस्तकों में महत्वपूर्ण स्थान दिया गया है)

(1) (C) and (D)
(2) (A) and (B)
(3) (A) and (D)
(4) (B) and (C)

78. In the following question, Assertion and Reason are followed. Read the statements carefully and choose the correct option from the following (निम्नलिखित प्रश्न में, अभिकथन और कारण को आगे रखा गया है। कथनों को ध्यान से पढ़ें और निम्नलिखित में से सही विकल्प का चयन करें)
Assertion : In the lessons of NCERT's Environmental Studies textbook, real incidents of common life, everyday problems and some burning problems related to today have been kept (एनसीईआरटी के, पर्यावरण अध्ययन के पाठ्य पुस्तक के पार्टी में आम जिंदगी की वास्तविक घटनाओं, रोजमर्रा की समस्याओं और आज से जुड़ी कुछ ज्वलंत समस्याओं को रखा गया है)
Reason : Children can debate openly on all these problems, be aware of the problems, be sensitive to them and make correct understanding (इन सभी समस्याओं पर बच्चे खुलकर बहस कर सकें, समस्याओं से अवगत हो, उनके प्रति संवेदनशील बने और सही समझ बना सकें)

(1) Assertion is true but Reason is false (अभिकथन सत्य है लेकिन कारण असत्य है)
(2) Assertion is false but Reason is true (अभिकथन असत्य है परन्तु कारण सत्य है)
(3) Both Assertion and Reason are correct and Reason is the correct explanation of Assertion (अभिकथन और कारण दोनों सही हैं और कारण, अभिकथन की सही व्याख्या है)
(4) Assertion and Reason are correct but Reason is not the correct explanation of Assertion (अभिकचन और कारण सही है लेकिन कारण, अभिकश्चन की सही व्याख्या नहीं है)

 

79. How much time 'boiled milk' takes for digestion in the stomach ('उबला हुआ दूध' पेट में पचने में कितना समय लेता है)
Choose the correct answer from the following (निम्नलिखित में से सही उत्तर को चुनें)

(1) 4 hours
(2) 5 hours
(3) 2 hours
(4) 3 hours

80. A person would not drown in the dead sea or a salty lake even if the person does not know how to swim. This is due to (एक व्यक्ति मृत समुद्र या खारी झील में नहीं डूबेगा भले ही वह तैरना न जानता हो। इसकी वजह है)

(1) Neither high nor low density of sea water (समुद्र के पानी का न उच्छ, न निम्न घनत्व)
(2) Volume of sea water (समुद्र के पानी की मात्रा)
(3) High density of sea water (समुद्र के पानी का उच्च घनत्व)
(4) Low density of sea water (समुद्र के पानी का निम्न घनत्व)

81. Which one of the following is a group consisting of elements only (निम्नलिखित में से कौन सा समूह केवल तत्वों से बना है)

(1) Steel, Iron, Zinc (स्टील, आयरन, जिंक)
(2) Sodium, Brass, Potassium (सोडियम, ब्रास, पोटैशियम)
(3) Tin, Lithium, Sodium (टिन, लिथियम, सोडियम)
(4) Bronze, Copper, Aluminium (ब्रीज, कॉपर, एलुमिनियम)

82. A teacher of Environmental Studies, while conducting an activity with some children, observes some important incidents and also makes a descriptive note of the same. Which of the following may be the tool of assessment (पर्यावरण अध्ययन का एक शिक्षक कुछ बच्चों के गतिविधि कराने के दौरान, कुछ महत्वपूर्ण घटनाओं का अवलोकन करता है तथा उसका एक वर्णनात्मक टिप्पणियां भी दर्ज करता है। निम्नलिखित में से कौन-सा आकलन का उपकरण हो सकता है)

(1) Observation List (अवलोकन सूची)
(2) Rating Scale (रेटिंग स्केल)
(3) Anecdotal Records (उपाख्यानात्मक अभिलेख)
(4) Portfolio (पोर्टफोलियो)

83. Two Indian birds make nests which hang from the branches of trees or bushes. These two birds are (दो भारतीय पक्षी वृक्ष या झाडी की डाली पर अपना लटकता घोंसला बनाते हैं। ये दो भारतीय पक्षी है)

(1) Barbet and Sun-bird (बसंत गौरी और शक्करखोरा)
(2) Tailor bird and Indian Robin (दर्जिन चिड़िया और कल चिड़ी)
(3) Indian Robin and Weaver bird (कल चिड़ी और बीबर पक्षी)
(4) Sun-bird and Tailor bird (शक्करखोरा और दर्जिन चिड़िया)

 

84. Read the statements A and B carefully (कथन A एवं B को ध्यान से पढ़ें)-
Statement A: During the cold season lizards go into a long and deep sleep (ठंड के मौसम में छिपकलियाँ लम्बी और गहरी निद्रा में चले जाते हैं)
Statement B: Some animals go into a long, deep sleep in certain seasons (कुछ ऋतुओं में, कुछ जानवर लम्बी, गहरी निद्रा में चले जाते हैं)
Choose the correct answer from the following (निम्नलिखित में से सही उत्तर को चुनें)

(1) 'A' is correct but 'B' is incorrect.
(2) 'A' is incorrect but 'B' is correct.
(3) Both 'A' and 'B' are correct and 'B' explains 'A'.
(4) Both 'A' and 'B' are correct but 'B' does not explain 'A'.

85. A teacher in his environmental studies class, divides the children into groups and asks them to collect some objects present in the school. After that he sits with the children and asks them to distribute those objects into different groups. Children divide objects into different groups on the basis of their properties. What could be the most appropriate purpose for the teacher to conduct this activity (एक शिक्षक अपनी पर्यावरण अध्ययन की कक्षा में बच्चों को समूह में बांटकर, विद्यालय में मौजूद उनसे कुछ बस्तुएं इकट्ठे करने को कहता है। इसके बाद वह बच्चों के साथ बैठकर उन वस्तुओं को विभिन्न समूह में बांटने के लिए कहता है। बच्चे वस्तुओं को उनके गुणों के आधार पर विभिन्न समूह में बांट देते हैं। शिक्षक के द्वारा इस गतिविधि को कराने का क्या सबसे उपयुक्त उ‌द्देश्य हो सकता है)

(1) Activity strengthens the cognitive domain to a greater extent than the other domains of learning in children (गतिविधि बच्चों में सीखने के अन्य पक्षों की तुलना में संज्ञानात्मक पक्ष को काफी हद तक मजबूत करती है)
(2) The activity develops the child's understanding of all the concepts (गतिविधि बच्चों के सभी अवधारणाओं की समझ विकसित करती है)
(3) At the primary stage, children learn better by interacting with each other (प्राथमिक स्तर पर बच्चे एक दूसरे के साथ अंतः क्रिया करते हुए बेहतर तरीके से सीख पाते हैं)
(4) By doing the activity, children make very few mistakes in understanding the definition and facts (गतिविधि कराने से बच्चे परिभाषा और तथ्यों को समझने में बहुत कम गलतियां करते हैं)

 

86. Rakesh is a teacher of Environmental Studies of class V. He asks the children in his class to do an activity. In which, all children observe which "object floats in water and which sinks in water" ? After the activity some children ask the teacher why some objects sink in water and some objects float in water. What is the most appropriate thing a teacher should do in the following situation (राकेश, कक्षा 5 का एक पर्यावरण अध्ययन का शिक्षक है। वह अपनी कक्षा में बच्चों से एक गतिविधि करने के लिए कहता है। जिसमें सभी बच्चे यह अवलोकन करते हैं कि कौन सी "वस्तु पानी में तैरती है और कौन सी पानी में डूब जाती है"? गतिविधि के उपरांत कुछ बच्चे शिक्षक से पूछते हैं कि कुछ वस्तुएं पानी में डूब जाती हैं और कुछ बस्तुएं पानी में तैरती हैं ऐसा क्यों है। निम्नलिखित परिस्थिति में एक शिक्षक को क्या सबसे उपयुक्त करना चाहिए)
(A) The teacher should tell the children that this is happening because of the density (शिक्षक को बच्चों से कहना चाहिए कि ऐसा घनत्व के कारण हो रहा है)
(B) Give each child the freedom to observe, record their observations, and interpret those observations (प्रत्येक बच्चे को निरीक्षण करने, अपनी टिप्पणियां दर्ज करने और उन टिप्पणियों का अर्थ बताने की आजादी दें)
(C) Provide opportunity to each child to hypothesize, test and make activity based generalizations (प्रत्येक बच्चे को परिकल्पना करने, परीक्षण करने और गतिविधि आधारित सामान्यीकरण करने का अवसर प्रदान करें)
(D) Teacher should say that the main reason for this you will understand in your higher classes (शिक्षक को यह कहना चाहिए कि इसका मुख्य कारण आप अपनी बढ़ी कक्षाओं में समझेंगे)

(1) (C) and (D)
(2) (A) only
(3) (A), (B) and (C) 
(4) (B) and (C)

 

87. It is 10 A.M. now in India today, it is around noon of today in ........ (आज अब भारत में 10 A.M. समय है। आज ही ....... में लगभग मध्याहन है)

(1) Japan
(2) Singapore
(3) London
(4) Karachi

 

88. In a child centered EVS classroom, which of the following activities would be LEAST likely to occur (पर्यावरण अध्ययन की बाल केंद्रित कक्षा में, निम्नलिखित में से कौन सी क्रिया सबसे कम होती दिखाई देगी)

(1) Children will also be seen sharing their experiences while discussing in the class (बच्चे कक्षा में चर्चा करते हुए अपने अनुभव बांटते हुए भी दिखाई देंगे)
(2) Children will be seen in the classroom, listening to the teacher (बच्चे कक्षा में, शिक्षक को सुनते हुए दिखाई देंगे)
(3) Children will be seen actively working in a variety of activities (बच्चे तरह-तरह की गतिविधियों में क्रियाशील होकर कार्य करते हुए दिखाई देंगे)
(4) The seating arrangement will be seen to change according to the activity of the children (बच्चों की गतिविधि के अनुसार बैठने की व्यवस्था में परिवर्तन होता दिखाई देगा)

 

89. A person boarded an express train on 30 January 2023 at New Delhi for Bangalore. The train departed from New Delhi at 17:00 hours and reached Bangalore at 17: 00 hours on 31st January 2023. If the distance between New Delhi and Bangalore by train route is nearly 1776 km. The average speed of the train during this Journey was (एक व्यक्ति ने 30 जनवरी 2023 को नई दिल्ली स्टेशन से बेंगलूरू के लिए ट्रेन पकड़ी। ट्रेन नई दिल्ली से 17:00 घंटे पर चली और 17:00 घंटे पर 31 जनवरी 2023 को बेंगलूरू पहुंची। यदि नई दिल्ली और बेंगलूरू के बीच की दूरी लगभग 1776 किलोमीटर है, तो ट्रेन की पूरी यात्रा की औसत गति क्या होगी)

(1) 77.21 km/hr
(2) 71.04 km/hr
(3) 74 km/hr
(4) 80.72 km/hr

 

90. In the following question, Assertion and Reason are followed. Read the statements carefully and choose the correct option from the following (निम्नलिखित प्रश्न में, अभिकचन और कारण को आगे रखा गया है। कथनों को ध्यान से पढ़ें और निम्नलिखित में से सही विकल्प का चयन करें)
Assertion: The curriculum of Environmental Studies is theme-based and each theme is interreleted (पर्यावरण अध्ययन का पाठ्यचर्या थीम पर आधारित है और प्रत्येक थीम अंतःसंबंधित हैं)
Reason : The main reason for keeping the syllabus of Environmental Studies theme-based is that it creates a deep understanding of each theme and each theme begins with questions (पर्यावरण अध्ययन के पाठ्यचर्या को थीम आधारित रखने का सबसे मुख्य कारण है कि इससे हर धीम की गहरी समझ बनती है और हर थीम की शुरुआत सवालों से छोती हैं)

(1) Assertion is true but Reason is false (अभिकधन सत्य है लेकिन कारण असत्य है)
(2) Assertion is false but Reason is true (अभिकथन असत्य है परन्तु कारण सत्य है)
(3) Both Assertion and Reason are correct and Reason is the correct explanation of Assertion (अभिकथम और कारण सही है और कारण, अभिकचन की सही व्याख्या है)
(4) Assertion and Reason are correct but Reason is not the correct explanation of Assertion (अभिकथन और कारण सही है लेकिन कारण, अभिकचन की सही व्याख्या नहीं है)

 

CTET Previous Year Question Papers for EVS
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

 

PART - IV

---

IMPORTANT : Candidates should attempt questions from Part-IV (Q. No. 91 - 120), if they have  opted for ENGLISH as LANGUAGE - I only.

 

106. Mother tongue based multilingualism advocates that ........

(1) All children begin their schooling in English medium and in home language
(2) All children study Hindi as their first language
(3) All children begin their schooling in their mother tongue or home language
(4) All children begin their schooling in the language of the State

 

107. Mark the INCORRECT statement among the following, regarding text-comprehension strategies:

(1) Skimming is more apt for reviewing while scanning helps more with answering particular questions.
(2) Both skimming and scanning involve rapid eye movement through the text.
(3) Skimming involves going through the text rapidly while scanning involves looking for specific facts.
(4) Skimming is more about in-depth reading while scanning is more of cursory reading.

108. When children start using language to ask about things, events and phenomenon around them, which of the following functions of language is used more than the others ?

(1) Informative.
(2) Heuristic.
(3) Imaginative.
(4) Regulatory.

 

109. Which of the following features of human language enables humans to talk about things which are not present in immediate time and space ?

(1) Structure Dependence.
(2) Discreteness.
(3) Displacement.
(4) Arbitrariness.

 

110. Which of the following skills is NOT considered as a mark of reading with comprehension?

(1) Organizing and assessing the sequence of events or ideas. .
(2) Mentally summarising the text read till now
(3) Focusing on individual letters/alphabets.
(4) Anticipating the content ahead.

111. Which of the following is NOT a feature of the Grammar translation method of second language teaching ?

(1) Communicating directly in second language and then comparing the rules of grammar of the two languages.
(2) Focusing more on the form than the function of language.
(3) Comparing the grammatical rules of first and second language.
(4) Learning and practicing the rules of grammar of the second language.

112. A teacher asks her students to reflect on how they have answered an experience-based question she gave them and what and how they were thinking when they wrote that answer. This is an example of:

(1) Metalingualism.
(2) Metasemiotics.
(3) Metacognition.
(4) Metaphor.

 

YouTube Channel

Assam TET Academy	Subscribe Now
Career Niyog	Subscribe Now

 

113. Which of the following among Krashen's hypotheses is similar to Vygotsky's ZPD?

(1) Natural order hypothesis
(2) Affective filter hypothesis
(3) Input hypothesis
(4) Monitor hypothesis

114. According to Cummins' interdependence hypothesis, which of these are interdependent on each other:

(1) Reading and writing in second language.
(2) Basic interpersonal skills in first and second language.
(3) Comprehension and production in second language.
(4) Cognitive academic proficiency in first and second language.

 

115. Which of the following DOES NOT justify starting reading skills with words and short story texts instead of letters and alphabets ?

(1) Words and texts are more interesting but letters are not.
(2) Separate letters are more difficult to memorise than words.
(3) Beginner readers can focus better on bigger units than smaller units.
(4) Words and texts create meaningful associations which letters fail to do.

116. Which of the following is linguistically CORRECT about languages and dialects ?

(1) Languages have their own script but dialects do not have their own script.
(2) There is no well-defined linguistic difference between a language and dialect.
(3) Languages have written literature but dialects are only based on oral traditions.
(4) Languages and dialects are linguistically different but geographically same.

 

117. Veera is a seven month old infant. She is now making vocalizations that combine consonants and vowels. She is communicating using which of the following?

(1) Cooing.
(2) Linguistic speech.
(3) Phonemes.
(4) Babbling

118. What is productive vocabulary?

(1) Words that we use in writing and speaking.
(2) Words which are new to the reader.
(3) Words which are recognized as we hear.
(4) Words noticed when we read beyond the lines.

119. Which of the following is NOT explained by the concept of Language Acquisition Device (LAD) ?

(1) How children learn figurative language.
(2) Why the linguistic output of children is more than the input they get.
(3) How children learn their first language.
(4) How children are able to learn language within a short span of 4-5 years.

 

120. In a speech community, it is observed that 's' is pronounced differently by two different socio- economic groups of speakers. This difference is an example of:

(1) A socio-cultural variable
(2) A socio-psychological variable
(3) A socio-linguistic variable
(4) A pragmatic variable

 

CTET Previous Year Question Papers for English Paper

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET English, Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET June 2011, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2012, Paper - 1	Click Here
CTET Nov 2012, Paper - 1	Click Here
CTET July 2013, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2018, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2019, Paper - 1	Click Here
CTET July 2019, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2021, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Aug 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2024, Paper - 1	Click Here
CTET July 2024, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2024, Paper - 1	Click Here

 

भाग - IV

---

महत्वपूर्ण : परीक्षार्थी भाग IV (प्र.सं. 91 से 120) के प्रश्नों के उत्तर केवल तभी दें यदि उन्होंने भाषा - I का विकल्प हिन्दी चुना हो।

 

106. मातृभाषा आधारित बहुभाषावाद किसको अनुशंसा करता है?

(1) सभी बच्चों की विद्यालयी शिक्षा की शुरुआत अंग्रेजी माध्यम और घर की भाषा में होनी चाहिए
(2) सभी बच्चे अपनी प्रथम भाषा के रूप में हिन्दी का अध्ययन करते हैं
(3) सभी बच्चों की विद्यालयी शिक्षा उनकी मातृभाषा या घर की भाषा में शुरू होनी चाहिए
(4) सभी बच्चों की विद्यालयी शिक्षा उनके राज्य की भाषा में शुरू होनी चाहिए

 

107. पाठ्य सामग्री बोधगम्यता के संदर्भ में निम्नलिखित में से गलत कथन का चयन करें :

(1) स्किमिंग समीक्षा करने के लिए अधिक उपयुक्त है जबकि स्कैनिंग द्वारा किसी विशेष प्रश्न का उत्तर देने में मदद मिलती है।
(2) स्किमिंग और स्कैनिंग दोनों में ही पाठ्य सामग्री पढ़ने के दौरान तीव्र नेत्र गति शामिल है।
(3) स्किमिंग (सरसरी तौर पर पठन) के अन्तर्गत पाठ्य सामग्री को शीघ्रता से पढ़ा जाता है जबकि स्कैनिंग (बारीकी से पठन) के अन्तर्गत विशिष्ट तब्य जानने के लिए पढ़ा जाता है।
(4) स्किमिंग में गहराई से पठन किया जाता है जबकि स्कैनिंग में सरसरी तौर पर पढ़ा जाता है।

108. जब बच्चे अपने आस-पास के परिवेश की वस्तुओं, घटनाओं और अवधारणाओं के बारे में पूछना आरंभ कर देते हैं तो भाषा का कौन-सा प्रकार्य अधिक प्रयोग में लाया जाता है?

(1) सूचनात्मक
(2) कल्पनाशीलता
(3) खोजबीन परक
(4) नियन्त्रक (रेग्युलेटरी)

109. मानव भाषा के किस गुणधर्म के कारण मनुष्य उन चीजों के बारे में बोल पाते हैं जो उनके तात्कालिक समय और स्थान में मौजूद नहीं है?

(1) संरचना निर्भरता
(2) वियोजन सामर्थ्य (डिस्क्रीटनैस)
(3) विस्थापन (डिस्प्लेसमेंट)
(4) यादृच्छिकता

110. निम्नलिखित में से कौन-सा कौशल समझ के साथ पठन का लक्षण नहीं है?

(1) घटनाओं और विचारों के क्रम का संयोजन और आकलन करना
(2) अब तक पढ़ी गई सामग्री का मानसिक रूप से सारांशीकरण करना
(3) अक्षरों और वर्णमाला पर ध्यान केन्द्रित करना
(4) विषयवस्तु से आगे का अनुमान लगाना

111. निम्नलिखित में से कौन सा द्वितीय भाषा शिक्षण के व्याकरण अनुवाद विधि का गुणधर्म नहीं है?

(1) द्वितीय भाषा में सीधे ही सम्प्रेषण करना और उसके बाद दो भाषाओं के व्याकरण के नियमों की तुलना करना
(2) भाषा के प्रकार्यों के स्थान पर नियमों पर अधिक ध्यान देना
(3) प्रथम और द्वितीय भाषा के व्याकरणिक नियमों की तुलना करना
(4) द्वितीय भाषा के व्याकरण के नियमों का अधिगम और अभ्यास

112. एक अध्यापक ने अपने विद्यार्थियों से कहा कि वे इस बात पर विमर्श करें कि उन्होंने उसके द्वारा दिए गए अनुभवजनित प्रश्न का उत्तर किस प्रकार दिया और उस प्रश्न का उत्तर लिखते समय वे क्या और किस प्रकार सोच रहे थे। यह किसका उदाहरण है?

(1) अधिभाषावाद
(2) अधिसंज्ञान
(3) अधिसकितिकता (मेटासीमियोटिक)
(4) रूपक

 

113. निम्नलिखित में से क्रेशन की परिकल्पना में से कौन सा वायगोत्सकी के ZPD के समान है?

(1) प्राकृतिक व्यवस्था परिकल्पना
(2) अफेक्टिव फिल्टर परिकल्पना
(3) निवेश परिकल्पना
(4) परिवीक्षण (मॉनीटर) परिकल्पना

114. क्यूमिन की अन्तरनिर्भरता परिकल्पना के अनुसार निम्नलिखित में से कौन-सी एक-दूसरे पर पारस्परिक रूप से निर्भर है?

(1) द्वितीय भाषा में पठन और लेखन
(2) प्रथम और द्वितीय भाषा में बुनियादी अन्तः वैयक्तिक कौशल
(3) द्वितीय भाषा में बोधगम्यता और उत्पाद
(4) प्रथम और द्वितीय भाषा में संज्ञानात्मक अकादमिक निपुणता

115. निम्नलिखित में से कौन-सा अक्षरों और वर्णमाला के स्थान पर शब्दों और लघुकथा सामग्री के आधार पर पठन कौशल आरंभ करने को तर्कसंगत नहीं ठहराता ?

(1) शब्द और पाठ्य सामग्री अधिक रुचिकर होती हैं जबकि अक्षर नहीं
(2) शब्दों की अपेक्षा पृथक अक्षरों को कंठस्थ करना अधिक कठिन है
(3) शुरुआती पाठक छोटी-छोटी इकाइयों की तुलना में बड़ी इकाइयों पर बेहतर तरीके से ध्यान केन्द्रित कर पाते हैं
(4) शब्द और पाठ्य सामग्री सार्थक सम्बद्धता सृजित कर पाती हैं जो कि अक्षर नहीं कर पाते हैं

116. निम्नलिखित में से कौन-सा भाषाओं और बोलियों के बारे में भाषिक रूप से सही है?

(1) भाषाओं की अपनी लिपि होती है परन्तु बोलियों की कोई लिपि नहीं होती है।
(2) भाषा और बोलियों में कोई सुपरिभाषित भाषिक अन्तर नहीं है।
(3) भाषाओं में साहित्य लिखा गया है परन्तु बोलियाँ मौखिक परम्परा का निर्वाह करती हैं।
(4) भाषाएँ और बोलियाँ भाषिक रूप से भिन्न-भिन्न हैं परन्तु भौगोलिक रूप से एक समान हैं।

 

117. वीरा सात माह की शिशु है। वह अब कुछ इस तरह की आवाजें निकाल रही है जिसमें स्वर और व्यंजन मिश्रित हैं। वह किस रूप में सम्प्रेषित कर रही है?

(1) कूजन (कूइंग)
(2) भाषिक वाक्
(3) ध्वनिग्राम
(4) बबलाना

118. उत्पादक शब्द संपदा क्या है?

(1) वे शब्द जिनका प्रयोग लेखन और बोलने में किया जाता है
(2) वे शब्द जो पाठक के लिए नए हैं
(3) वे शब्द जिनको हम जैसा सुनते हैं वैसा ही पहचानते हैं
(4) उन शब्दों पर ध्यान देना जिनको हम पंक्तियों से परे जाकर पढ़ते हैं

119. निम्नलिखित में से किसके द्वारा भाषा अर्जन उपकरण की अवधारणा की व्याख्या नहीं की गयी है?

(1) बच्चे आकृति मूलक भाषा कैसे सीख लेते हैं।
(2) बच्चों का भाषिक उत्पाद उन्हें मिले भाषिक निवेश से अधिक क्यों होता है।
(3) बच्चे अपनी प्रथम भाषा कैसे सीखते हैं।
(4) बच्चे 4-5 वर्षों की कम अवधि के भीतर कैसे भाषा सीखने योग्य बन जाते हैं।

120. एक समुदाय विशेष के बोलने चालने के तरीके में यह देखा गया कि दो भिन्न-भिन्न सामाजिक आर्थिक समूहों के लोग '21' को भिन्न-भिन्न तरीके से उच्चारित करते हैं। यह किस प्रकार का उदाहरण है?

(1) सामाजिक सांस्कृतिक चर
(2) सामाजिक मनोवैज्ञानिक चर
(3) सामाजिक भाषिक चर
(4) परिणामवादी (प्रेग्मेटिक) चर

 

PART - V

---

IMPORTANT : Candidates should attempt questions from Part - V (Q. No. 121 - 150), if they have  opted for ENGLISH as LANGUAGE - II only.

 

136. Which one of the following is NOT true about an assessment ?

(1) It helps to evaluate the pace of a student's progress.
(2) It can only be done by the teacher.
(3) It provides a holistic view of the student's progress.
(4) It presents concrete evidence of the student's performance.

137. Error-analysis is important in order to look at the gaps in learning because:

(1) Errors indicate a lack in the understanding of the learners.
(2) Errors show extent of concept development and motivation.
(3) Most errors are caused by callous attitude of the learners.
(4) Errors are a window into the minds of the learners and their stage of learning.

 

138. Which of the following is NOT true regarding the Monitor Hypothesis given by Stephen Krashen.

(1) What is 'acquired' helps in monitoring what is 'learnt'.
(2) The learner can only monitor if s/he has enough time and enough knowledge of the rules.
(3) It is used in the context of second language acquisition.
(4) It is based on the relationship between acquisition and learning.

 

139. Which of the following is NOT an example of formative assessment?

(1) A combination of a comprehensive written test and few other tasks scattered over a period of time.
(2) Assessment strategies ranging from short tests to peer-reviews throughout the session.
(3) A series of oral and written tasks, role-play etc. throughout the session.
(4) A term-paper at the end of the session.

140. When a beginner reader uses his/her general knowledge about the text theme, cultural aspects etc. to make sense of the specific textual content, it is called:

(1) Bottom-up approach.
(2) Bottom-down approach.
(3) Top-down approach.
(4) Top-up approach.

 

141. Which of the following would not help in textual comprehension and vocabulary development ?

(1) Theme-maps.
(3) Word-maps.
(2) Picture dictionaries.
(4) Alphabet charts.

142. Which of these statements is CORRECT regarding the two major types of assessment?

(1) Formative assessment goes on continuously through the learning phase. 
(2) Summative assessment is done before and during the learning phase.
(3) Formative assessment focuses on the form rather than function of learning.
(4) Summative assessment is about the sum total of every form of assessment through the year.

143. Which of the following DOES NOT help in creating an inclusive classroom.

(1) Adopting a multilingual approach.
(2) Having some students as monitors in the class.
(3) Peer-group interaction and feedback system.
(4) Giving team-tasks.

 

CTET Previous Year Question Papers for English Paper
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

144. Reading or writing 'p' as 'b' or '6' as '9' is a common error among children with:

(1) Anomia.
(2) Dyslexia.
(3) Stuttering.
(4) Aphasia

145. Basic Interpersonal Communicative Skills is known as

(1) Language used for day-to-day communication.
(2) Interlanguage.
(3) Higher order language skills.
(4) Language of abstraction.

146. A teacher teaching English as second language to Hindi-speaking students provides them contexts and opportunities to engage in little conversations in English without telling them explicit rules. She presents examples before them which they use in their conversations. Gradually, they come up with rules on their own with the help of the teacher. Which model/ approach do you think the teacher is following ? 

(1) Comununicative approach.
(2) Direct method.
(3) Grammar translation method.
(4) Audio-lingual method.

 

147. Which of the following is NOT a feature of communicative approach?

(1) Discovering rules of grammar instead of teaching explicitly.
(2) Developing communicative competence.
(3) More focus on form than function.
(4) Contextualised use of language.

148. Which genre of stories are the most relevant to propagate multilingualism and multiculturalism ?

(1) Science fiction.
(2) Folktales.
(3) Lengthy tale.
(4) Autobiographies.

149. Which of the following is NOT a desirable feature in children's literature ? 

(1) Big font size and familiar words.
(2) Attractive pictures.
(3) Animal characters.
(4) Explicit moral values.

150. Which of the following is NOT considered a major domain of learning?

(1) Affective
(2) Psychomotor 
(3) Cognitive
(4) Socio-cultural

 

भाग - V

---

महत्वपूर्ण : परीक्षार्थी भाग V (प्र.सं. 121 से 150) के प्रश्नों के उत्तर केवल तभी दें यदि उन्होंने भाषा - II का विकल्प हिन्दी चुना हो।

 

136. निम्नलिखित में से कौन-सा आकलन के बारे में सही नहीं है?

(1) यह विद्यार्थियों की प्रगति की गति का मूल्यांकन करने में मदद करता है।
(2) यह केवल अध्यापक द्वारा ही किया जा सकता है।
(3) यह विद्यार्थी की प्रगति के बारे में समग्र दृष्टिकोण प्रदान करता है।
(4) यह विद्यार्थियों की उपलब्धि के बारे में ठोस साक्ष्य प्रस्तुत करता है।

137. अधिगम में रह गई कमियों को देखने के संदर्भ में त्रुटि विश्लेषण महत्वपूर्ण है क्योंकि :

(1) गलतियाँ शिक्षार्थियों की समझ में रह गई कमियों की ओर संकेत करती हैं।
(2) गलतियाँ अवधारणा विकास और प्रेरणा को प्रदर्शित करती हैं।
(3) अधिकतर त्रुटियाँ विद्यार्थियों के अनियत दृष्टिकोण के कारण होती हैं।
(4) गलतियाँ शिक्षार्थी के मस्तिष्क और अधिगम की अवस्था को समझने में सहायक हैं।

 

138. निम्नलिखित में से कौन-सा स्टीफन क्रेशन द्वारा दी गयी मॉनीटर परिकल्पना के संदर्भ में सही नहीं है?

(1) 'क्या अर्जित किया गया है', 'सीखे' गए को मॉनीटरिंग करने में मदद करता है
(2) शिक्षार्थी तभी मॉनीटर कर सकते हैं जब उन्हें नियमों की पर्याप्त जानकारी हो और पर्याप्त समय हो
(3) यह द्वितीय भाषा अर्जन के संदर्भ में प्रयुक्त की जाती है
(4) यह अर्जन और अधिगम के मध्य संबंध पर आधारित है

139. निम्नलिखित में से कौन-सा रचनात्मक आकलन का उदाहरण नहीं है?

(1) समग्र लिखित परीक्षा और सत्र की विभिन्न अवधियों में दिए गए कुछ और कार्यों का मिश्रण
(2) पूरे सत्र भर में लघु अवधि परीक्षा से लेकर सहपाठी समीक्षा जैसी होने वाली आकलन की युक्तियाँ
(3) पूरे सत्र के दौरान मौखिक और लिखित कार्यों की श्रृंखला और रोल प्ले आदि
(4) सत्र के अन्त में होने वाली सत्र परीक्षा

140. जब एक शुरुआती पाठक पाठ्यवस्तु की थीम, सांस्कृतिक पहलू आदि के बारे में अपने सामान्य ज्ञान का प्रयोग करता है, जिससे कि वह उस विशिष्ट पाठगत् सामग्री से अर्थ निकाल सके, तो यह क्या कहलाएगी?

(1) तल ऊर्ध्वगामी उपागम
(2) तल अधोगामी उपागम
(3) ऊर्ध्व अधोगामी उपागम
(4) ऊध्यं-ऊर्ध्वगामी उपागम

141. निम्नलिखित में से कौन-सा पाठ्य सामग्री की बोधगम्यता और शब्दावली के विकास में मदद नहीं करेगा ?

(1) थीम मानचित्र
(2) चित्र शब्दकोश
(3) शब्द मानचित्र
(4) वर्णमाला चार्ट

 

CTET Previous Year Question for Hindi Paper

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET Hindi, Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET June 2011, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2012, Paper - 1	Click Here
CTET Nov 2012, Paper - 1	Click Here
CTET July 2013, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2014, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2015, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Feb 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Sep 2016, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2018, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2019, Paper - 1	Click Here
CTET July 2019, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2021, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2022, Paper - 1	Click Here
CTET Aug 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2023, Paper - 1	Click Here
CTET Jan 2024, Paper - 1	Click Here
CTET July 2024, Paper - 1	Click Here
CTET Dec 2024, Paper - 1	Click Here

 

142. निम्नलिखित में से कौन-सा कथन आकलन के दो मुख्य प्रकारों के संदर्भ में सही है?

(1) रचनात्मक आकलन अधिगम प्रक्रिया में सतत रूप से चलता है।
(2) योगात्मक आकलन अधिगम प्रक्रिया से पहले और उसके दौरान किया जाता है।
(3) रचनात्मक आकलन अधिगम के प्रकार्यों के स्थान पर नियमों पर अधिक ध्यान देता है।
(4) योगात्मक आकलन वर्ष भर चलने वाले आकलन के प्रत्येक स्वरूप की समग्रता के बारे में है।

143. निम्नलिखित में से किसके द्वारा समावेशी कक्षा सृजित करने में मदद नहीं मिलेगी ?

(1) बहुभाषिक उपागम का अनुपालन करना
(2) कक्षा में कुछ विद्यार्थियों को कक्षा प्रमुख (मॉनीटर) बना देना
(3) सहपाठी समूह अन्तः क्रिया और पृष्ठ पोषण व्यवस्था
(4) समूहों में कार्य करने के लिए देना

 

144. 'प' को 'फ' की तरह लिखना या '6' को '9' की तरह लिखना किस तरह के बच्चों द्वारा यह सामान्य गलती की जाती है?

(1) नामन विकार (एनीमिया)
(2) पठन वैकल्प (डिस्लेक्सिया)
(3) हकलाने वाले बच्चों द्वारा
(4) वाचाघात (अफेजिया)

 

145. बुनियादी अन्तः वैयक्तिक सम्प्रेषणात्मक कौशलों को किस रूप में जाना जाता है?

(1) दिन-प्रतिदिन के सम्प्रेषण के प्रयुक्त भाषा
(2) अन्तरभाषा (इंटरलैग्विज)
(3) उच्च स्तरीय भाषा कौशल
(4) अमूर्तता की भाषा

 

146. एक अध्यापक हिंदी भाषी विद्यार्थियों को द्वितीय भाषा के रूप में अंग्रेजी का अध्यापन करते समय उन्हें स्पष्ट रूप से नियम बताए बगैर अंग्रेजी में संक्षिप्त संबाद करने के संदर्भ और अवसर देता है वह उनके बार्तालाप में प्रयुक्त उदाहरण उनके समक्ष प्रस्तुत करता है। धीरे-धीरे शिक्षार्थी अध्यापक की मदद से स्वतः ही नियम सीख लेते हैं। अध्यापक किस मॉडल/उपागम का अनुपालन कर रहा है?

(1) सम्प्रेषणात्मक उपागम
(2) प्रत्यक्ष (डायरेक्ट) विधि
(3) व्याकरण अनुवाद विधि
(4) श्रव्य-भाषिक विधि

 

147. निम्नलिखित में से कौन-सा सम्प्रेषणात्मक उपागम का गुणधर्म नहीं है? 147

(1) स्पष्टता के साथ शिक्षण के स्थान पर व्याकरण के नियमों की खोज करना
(2) सम्प्रेषणात्मक दक्षता का विकास करना
(3) प्रकार्य की अपेक्षा नियमों पर अधिक ध्यान देना
(4) भाषा का संदर्भगत प्रयोग

148. कथाओं की कौन-सी विधा बहुभाषावाद और बहु संस्कृतिवाद को प्रतिपादित करने के लिए सर्वाधिक रूप से प्रासंगिक है?

(1) विज्ञान कथा
(2) अविश्वसनीय बात (लेन्दी टेल)
(3) लोककथाएँ
(4) आत्मकथाएँ

 

149. निम्नलिखित में से कौन-सा बाल साहित्य का अपेक्षित गुणधर्म नहीं है?

(1) बड़ा फोंट आकार और परिचित शब्द
(2) आकर्षक चित्र
(3) पशु पात्र
(4) नैतिक मूल्यों का स्पष्टतः प्रदर्शन

150. निम्नलिखित में से कौन-सा अधिगम का मुख्य क्षेत्र (डोमेन) नाहीं है?

(1) भावात्मक
(2) मनोगत्यात्मक
(3) संज्ञानात्मक
(4) सामाजिक सांस्कृतिक

 

CTET Previous Year Question Papers for Hindi Paper
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

PART - IV

---

পৰীক্ষাৰ্থীসকলে যদিহে অসমীয়া বিষয়টো ভাষা - I (Language - I) হিচাপে লৈছে, তেনেহ'লে Part - IV-ৰ (প্রশ্ন নং 91 -ৰ পৰা 120 লৈ) উত্তৰ কৰিব।

নির্দেশঃ তলত দিয়া গদ্যাংশ পড়ি তাৰ তলত দিয়া 91 ৰপৰা 99 প্রশ্নসমূহৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত বিকল্প উত্তবটো বাছি উলিওরা।

অসমলৈ বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন প্রান্তৰপৰা অনেক নৃ-গোষ্ঠীৰ প্রৱজন ঘটিছিল। ভাৰতবর্ষৰ কেইবাখনো ৰাজ্যৰপৰা চাহ জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল অসমলৈ আহিছিল। কিন্তু এই জনগোষ্ঠীৰ লোকৰ প্রব্রজন স্বাভাবিক নাছিল। ইষ্ট ইন্ডিয়া কোম্পানীয়ে চাহ শ্রমিকৰ চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰপৰা সংগ্ৰহ কৰি আনিছিল। কোম্পানীয়ে ১৮৩৫ চনৰপৰা উজনি অসমৰ চাবুৱাত প্রথমে চাহব পদ্ধতিগত বোপণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ চাৰি বছৰৰ পাছত অসম চাহ কোম্পানী (The Assam Tea Company) গঠন হয়। অসম চাহ কোম্পানীৰ অধীনত চাহ খেতি লাহে লাহে প্রসাৰিত হৈছিল। কিন্তু প্রয়োজন অনুসৰি থলুৱা শ্রমিকৰ অভাৱ আছিল। সেয়ে চীন দেশ আৰু ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন ঠাইৰপৰা শ্রমিক সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা চিন্তা কৰে। তাৰ কাৰণে কোম্পানীয়ে কিছু মধ্যভোগী নিয়োগ কৰিছিল। এইসকল মধ্যভোগীয়ে পশ্চিমবংগ, বিহাব, ঝাড়খণ্ড, ছত্তিশগড়, মধ্যপ্রদেশ, উত্তরপ্রদেশ, অন্ধ্রপ্রদেশ, মাদ্রাজ আদি বাজ্যৰপৰা শ্রমিক সংগ্রহ কৰি আনিছিল। এনেদৰে অসমলৈ শ্রমিক সংগ্রহ কবি অনা কার্যক মজদুৰ চালান বুলি কোৱা হৈছিল। মজদুৰ চালান দুই ধৰণৰ আছিল। এটা হ'ল গিৰমিটিয়া চালান আৰু আনটো হ'ল আড়কাঠিয়া চালান। লিখিত চুক্তি (Agreement) অনুসৰি নির্দিষ্ট সময়ৰ বাবে শ্রমিক অনাটোক গিৰমিটিয়া চালান আৰু কোনো চুক্তি নকৰাকৈ চলে বলে কৌশলে সংগ্রহ কৰাটোক আড়কাঠিয়া চালান বুলি কোৱা হৈছিল।

অসম চাহ কোম্পানীয়ে উনৈশ শতিকাৰ মাজভাগত হাজাৰিবাগ জিলাৰপৰা পোন প্রথমে ৬৫২ জন শ্রমিক সংগ্রহ কৰি আনিছিল, যদিও সেইসকল শ্রমিক অসম আহি নাপালেই। ৰোগাক্রান্ত হৈ আধাখিনি শ্রমিকৰ আধাবটিতে মৃত্যু হ'ল আৰু বীকীসকল উভতি গ'ল। ইয়াৰ পাছত ছোটনাগপুর অঞ্চলৰপৰা কোম্পানীয়ে মধোভোগীবয়াবা শ্রমিক সংগ্রহ কবে। এইসকল শ্রমিকৰো কিছু অংশহে অসমব মাটিত ভৰি দিবলৈ সক্ষম হয়। আন একাশের বাটতে মৃত্যু ঘটে। কিন্তু লাহে লাহে শ্রমিকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পায়। ১৮৭৭ চনত চুক্তিবদ্ধ শ্রমিকৰ সংখ্যা হয়গৈ ৪৬,৭৬৫ জন। যিহেতু ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন প্রান্তৰপৰা শ্রমিকসকল আহিছিল, সেয়ে তেওঁলোকৰ জাতি, বর্ণ, ধর্ম, ভাষা, কৃষ্টি-সংস্কৃতি আছিল বেলেগ বেলেগ। কিন্তু অসমলৈ আহি চাহ বাগিচাৰ একে পৰিবেশত থাকি কাম কৰিব লগা হয়। প্রথমাৱস্থাত কিছু অসুবিধাৰ সৃষ্টি হ'লেও সময় বাগৰাৰ লগে লগে পাৰস্পৰিক সংযোগ আৰু সৌহার্দ্যৰ ভাব গঢ়ি উঠিল। চুক্তিবদ্ধ এচাম কর্মী নিজ ঠাইলৈ উভতিল যদিও বাকীসকল এই অসমকে নিজ ভূমি বুলি ভাবি বৈ গ'ল। অসমতে স্থায়ীভাবে থাকি যোৱা শ্রমিকসকলৰ মাজাত উমৈহতীয়া এটা সংযোগী ভাষা গঢ় লৈ উঠিল যাক বাগানীয়া ভাষা বুলি অভিহিত কৰা হয়। দৰাচলতে বাগানীয়া ভাষা এটি দোৱানহে, ই এতিয়াও ভাষাৰ পর্যায়লৈ উন্নীত হোৱা নাই।

91. অসমলৈ চাহ শ্রমিক অনা কাৰ্যটো দুই ধৰণৰ আছিল। এই দুটা ধৰণ হ'ল -

(1) মজদুৰ চালান আৰু মালিক চালান
(2) ৰে'লগাড়ীৰে আৰু অন্যান্য যাতায়তৰদ্বাৰা
(3) লিখিত চুক্তি আৰু অলিখিত চুক্তিৰ মাধ্যমেৰে
(4) স্বদেশী মধ্যভোগীৰ মাধ্যমেৰে আৰু বিদেশী মধ্যভোগীৰ মাধ্যমেৰে

92. গিৰমিটীয়া চালানৰ জৰিয়তে অসমলৈ অহা চাহ শ্রমিকৰ সংখ্যা ওঠৰশ সাতসত্তৰ চনত কিমান হৈছিলগৈ।

(1) সাতশ পঁয়ষষ্ঠীজন
(3) পয়সত্তৰ হাজাৰ ছয়চল্লিশজন
(2) ছয়চল্লিশ হাজাৰ সাতশ পঁয়ষষ্ঠীজন
(4) ছশ বাৱন্নজন

93. তলত উল্লেখ কৰা ৰাজ্যবোৰৰ ভিতৰত কোনখন ৰাজ্যৰপৰা অসমলৈ চাহ শ্ৰমিকৰ প্রব্রজনন উল্লেখ নাই।

(1) বিহাৰ
(2) ৰাজস্থান
(3) মধ্যপ্রদেশ
(4) উত্তৰ প্রদেশ

 

94. অসমত চাহৰ পদ্ধতিগত খেতি প্রথমে কোনে আৰম্ভ কৰিছিল।

(1) পিয়লি দুলীয়া বৰুৱাই
(2) ইষ্ট ইন্ডিয়া কোম্পানীয়ে
(3) চিংফৌ বিচা গামে
(4) ৰবার্ট ব্রুছে

 

95. "ৰোগত পীড়িত হোৱা" - এটা শব্দত প্রকাশ কৰা।

(1) নৰীয়া
(2) পীড়া
(3) ৰোগ-ব্যাধি
(4) ৰোগাক্ৰান্ত

 

CTET Assamese : Paper 1

     Prepare effectively for the CTET Assamese Paper 1 with our comprehensive Study Materials, Mock Tests and Previous Year Questions. Our resource provides an extensive collection of practice papers designed to simulate the actual exam environment, helping you gain confidence and improve your problem-solving skills. Each mock test is crafted to cover a wide range of topics and question formats that are typically seen in the CTET Assamese Paper 1, ensuring you are well-prepared for any type of question that may appear.

ভাষা	Click Here
ভাষাৰ ৰূপ প্রকাৰ	Click Here
ভাষা আহৰণ	Click Here
মাতৃভাষা	Click Here
ভাষা শিক্ষণ	Click Here
ভাষা শিক্ষণৰ পৰ্যায়	Click Here
জ্যাঁ পিয়াজৰ মতে ভাষা	Click Here
লেভ ভাইগট'স্কিৰ মতে ভাষা	Click Here
নোম চমাস্কীৰ মতে ভাষা	Click Here
ভাষাৰ কৌশল/দক্ষতা	Click Here
ত্ৰি - ভাষিক সূত্ৰ	Click Here
Note Making	Click Here
ভাষাৰ অক্ষমতা	Click Here
Scanning	Click Here
Skimming	Click Here
Assamese Study Materials	Click Here

 

96. "অসমলৈ বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন প্রান্তৰপৰা অনেক নৃ-গোষ্ঠীৰ প্রব্রজন ঘটিছিল।"
উদ্ধৃত গদ্যাংশটোৰ এই প্রথম বাক্যটোৰ প্রথম শব্দটোত প্রয়োগ হোবা বিভক্তিটো কি ?

(1) চতুর্থী
(2) যষ্ঠী
(3) প্রথমা
(4) তৃতীয়া

 

97. ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত অসম চাহ কোম্পানীয়ে অসমলৈ অনা চাহ শ্রমিকৰ ক্ষেত্রত অশুদ্ধ উক্তিটো বাছি উলিওৱা।

(1) প্রায় তিনিশ বা তাতোকৈয়ো অধিক শ্রমিকৰ অসম আহি পোৱাৰ আগতেই মৃত্যু ঘটিছিল।
(2) অৱশেষত সেই শ্রমিকৰ দলটোৰ কোনো অসমত নাথাকিল।
(3) সেই শ্রমিকসকলক হাজাৰিবাগৰপৰা অনা হৈছিল।
(4) শ্রমিকসকলৰ সংখ্যা আছিল ছশ পঁচিশজন।

 

98. অসমৰ প্রথম চাহ কোম্পানীটো কেতিয়া গঠিত হৈছিল।

(1) ১৮৭৭ চনত
(2) ১৯৪৫ চনত
(3) ১৮৩৫ চনত
(4) ১৮৩৯ চনত

 

99. 'আড়কাঠিয়া চালান' কি ?

(1) গিৰমিটীয়া চালানৰ অন্য নাম
(2) বিহাৰ আৰু ঝাৰখণ্ডৰপৰা চাহ শ্রমিকৰ সংগ্ৰহ কৰা
(3) লিখিত চুক্তি কৰি চাহ মজদুৰ অনা
(4) লিখিত চুক্তি অবিহনে চাহ মজদুৰ অনা

 

নির্দেশঃ তলত দিয়া পদ্যাংশ পঢ়ি তাৰ তলত দিয়া 100 ৰপৰা 105 প্রশ্নসমূহৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত বিকল্পটো বাছি উলিওরা।

যুৰি দুই কৰ সৰগ ধিয়াই
সুধিলো কাতৰে জীৱন-স্বামী,
কোন পোহৰত যাওঁ আগবাঢ়ি
তিমিৰ পথৰ যাত্রী আমি।
গর্জিলে সৰগে গহীন সুৰেৰে
"নাই নাই ক'তো আলোক পথ,
অন্ধ নিয়তিৰ অন্ধ বিশ্বাসত
চলে মানৱৰ জীৱন - ৰথ।"

ফুৰোঁতে সিদিনা সন্ধিয়া পৰত
গই পালোগৈ কুমাৰ গাঁও,
দুহাতে কুমাৰে সানিলে বোকা
কেনেকৈ মাটি খচিছে চাওঁ।
নিকৰুণভাৱে খচোঁতে খচোঁতে
মাটিৰ মুখত ওলাল মাত,
কয় কাতৰেৰে লাহে লাহে হে'ৰা,
আৰু কত দিয়া আঘাত গাত।

 

100. 'জীৱন-স্বামী' গৰাকীক কবিয়ে কিদৰে প্রশ্ন কৰিছিল ?

(1) দুচকু মুদি অতি কাতৰভাৱে
(3) আঠুকাঢ়ি উদাত্ত কণ্ঠেৰে
(2) কুমাৰ মাটি দুহাতত তুলি
(4) আকাশৰ ফালে দুয়োহাত যোৰ কৰি

101. "তিমিৰ পথৰ যাত্রী আমি" বুলি কোৱাৰ অর্থ হৈছে -

(1) কুমাৰ গাঁৱলৈ কৰা যাত্রা
(2) মৰণ পথৰ যাত্রী
(3) অন্ধকাৰ পথেৰে যাত্রা কৰা যাত্রী
(4) পোহৰৰ দিশলৈ গৈ থকা

 

102. কোন সময়ত কবি কুমাৰৰ গাঁৱলৈ গৈছিল।

(1) সন্ধ্যা
(2) ৰাতি
(3) ৰাতিপুৱা
(4) দুপৰীয়া

 

103. কুমাৰে কিদৰে মাটি খচিছিল।

(1) দুহাতেৰে নির্দয়ভাৱে
(3) দুহাতেৰে আলফুলে
(2) অতি কাতৰতাৰে
(4) দুই ভৰিৰে সমস্ত শক্তিৰে

104. ক'তো পোহৰৰ পথ নাই বুলি কোনে কাক কৈছিল।

(1) কুমাৰে কবিক কৈছিল
(2) কুমাৰৰ মাটিয়ে কবি আৰু কুমাৰক কৈছিল
(3) সৰগৰ গহীন সুৰে কবিক কৈছিল
(4) কবিয়ে তেওঁৰ 'জীৱন-স্বামী'ক কৈছিল

 

105. কুমাৰে বোকা সানি মাটি খচোঁতে কি হৈছিল ?

(1) মাটিৰ পাত্ৰৰ ৰূপ পাইছিল
(2) মাটিৰ মুখত মাত ওলাইছিল
(3) পাষাণ প্রতিমা গঢ় লৈ উঠিছিল
(4) মৃন্ময় মূর্তি গঢ় লৈ উঠিছিল

 

Previous Year Question Papers for CTET Assamese Paper I

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET Assamese Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET December 2018	Click Here
CTET December 2019	Click Here
CTET July 2019	Click Here
CTET January 2021	Click Here
CTET December 2022	Click Here
CTET August 2023	Click Here
CTET January 2024	Click Here
CTET July 2024	Click Here
CTET Dec 2024	Click Here
CTET PYQ	Click Here

 

106. 'মাতৃভাষাভিত্তিক বহুভাষিকতা'ই তলত দিয়া কোনটোৰ পোষকতা কৰে।

(1) সকলো শিশুৱে ইংৰাজী মাধ্যমত আৰু ঘৰুৱা ভাষাত বিদ্যাৰম্ভ কৰিব লাগে।
(2) সকলো শিশুৱে সিহঁতৰ প্রথম ভাষা হিচাপে হিন্দী শিকা উচিত।
(3) সকলো শিশুৱে নিজৰ মাতৃভাষা বা ঘৰুৱা ভাষাটোত বিদ্যাৰম্ভ কৰিব লাগে।
(4) সকলো শিশুৱে ৰাজ্যভাষাত বিদ্যাৰম্ভ কৰা উচিত।

107. পাঠ বোধগম্যতাৰ ক্ষেত্রত তলত দিয়া উক্তিকেইটাৰ ভিতৰত কোনটো অশুদ্ধ।

(1) পুনৰীক্ষণ বা সমালোচনাৰ কাৰণে স্কিমিং উপযুক্ত আৰু নির্দিষ্ট প্রশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰিবৰ কাৰণে স্কেনিং উপযুক্ত।
(2) স্কিমিং আৰু স্কেনিং উভয়তে পাঠৰ ওপৰেৰে খৰকৈ চকু সঞ্চালনৰ প্রয়োজন হয়।
(3) সাৰগ্রহণ (Skimming) হৈছে খৰখেদাকৈ পঢ়া আৰু চকু ফুৰোৱা। অন্যহাতে (Scanning) হৈছে বিশেষ তথ্যৰ সন্ধান। কৰা।
(4) সাৰগ্ৰহণ বা স্কিমিং হৈছে গভীৰ পঠন আৰু স্কেনিং হৈছে দ্রুত পঠন।

108. শিশু এটাই যেতিয়া নিজৰ চৌপাশে থকা বিভিন্ন ব্যক্তি, বস্তু, ঘটনা আদিৰ বিষয়ে ভাষা ব্যৱহাৰ কবি সুধিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া শিশুটোৱে ভাষাৰ কোনটো কার্য বা দিশ আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰে?

(1) তথ্যমূলকতা
(3) কল্পনাপ্রৱণতা
(2) প্রয়াস-প্রমাদ (heuristic)
(4) নিয়মানুসৰি চলা গুণ

109. মানুহৰ ভাষাৰ কোনটো বৈশিষ্ট্যৰ কাৰণে মানুহে তাৎক্ষণিক স্থান আৰু কালত নথকা বিষয়ৰ বিষয়েও কথা ক'ব / পাতিব পাৰে ?

(1) গঠন নির্ভৰশীলতা
(2) পৃথকতা
(3) স্থানান্তৰণ (Displacement)
(4) যাদৃচ্ছিকতা (Arbitrariness)

110. তলৰ কোনটো বোধশক্তিৰে সৈতে পঢ়িব পৰাৰ দক্ষতাৰ পৰিচায়ক নহয়।

(1) ধাৰণা কিছুমান বা ঘটনা কিছুমান ক্রমত চিজিল কৰা
(2) এতিয়ালৈকে পঢ়া পাঠটোৰ বা পাঠছোৱাৰ মনৰ মাজতে সাৰাংশ কৰা
(3) সুকীয়া আখৰ বা বর্ণমালাত একান্ত মনোযোগ দিয়া
(4) পৰৱর্তী বিষয়টোৰ অনুমান কৰা

111. তলত দিয়া কোনটো দ্বিতীয় ভাষাৰ শিক্ষণৰ ব্যাকৰণ অনুবাদ পদ্ধতিৰ বৈশিষ্ট্য নহয় ?

(1) দ্বিতীয় ভাষাটোত পোনে পোনে ভাব বিনিময় কৰা আৰু তাৰ পাছত দুয়োটা ভাষাৰে ব্যাকৰণৰ তুলনা কৰা।
(2) ভাষাৰ ব্যৱহাৰিক দিশতকৈ গঠনত অধিক গুৰুত্ব দিয়া।
(3) প্রথম ভাষা আৰু দ্বিতীয় ভাষাৰ মাজৰ ব্যাকৰণৰ নিয়মবোৰৰ তুলনা কৰা।
(4) দ্বিতীয় ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ সূত্রসমূহ শিকা আৰু অনুশীলন কৰা।

 

112. এগৰাকী শিক্ষকে তেওঁৰ ছাত্র-ছাত্রীবোৰক অভিজ্ঞতা-ভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ লিখিবলৈ দিয়াৰ পাছত সিহঁতে সেইটো কেনেকৈ কৰিলে। সেই বিষয়ে ক'বলৈ দিয়াৰ লগতে প্রশ্নোত্তৰটো লিখি থাকোঁতে সিহঁতে কি ভাবিছিল সেয়াও সুধিছে। এইটো কিহৰ উদাহৰণ।

(1) অধিভাষিকতা (Metalingualism)
(2) অধিসাংকেতিকতা (Metasemiotics)
(3) অতিবোধার্জন (Metacognition)
(4) ৰূপক (Metaphor)

113. তলত দিয়া Krashen-ৰ হাইপথেছিছকেইটাৰ ভিতৰত কোনটো ৱাইগটস্কীৰ ZPD - ৰ সৈতে মিলে ?

(1) স্বাভাৱিক ক্রম হাইপ'থে'ছিছ
(3) ইন্‌স্পুট্ হাইপ'খেছিছ
(2) এফেক্টিভ ফিল্টাৰ হাইপ'থে'ছিছ
(4) মনিটৰ হাইপ'থৈছিছ

114. Cummin-ৰ পৰস্পৰ নিৰ্ভৰ প্রমেয় বা পৰিকল্পনা (interdependence hypothesis) তলত দিয়া কোনকেইটা ইটো-সিটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

(1) দ্বিতীয় ভাষাত পঠন আৰু লিখন
(2) প্রথম আৰু দ্বিতীয় ভাযাত মৌলিক বা বুনিয়াদী দক্ষতা
(3) দ্বিতীয় ভাষাত বোধগম্যতা আৰু উৎপাদন
(4) প্রথম আৰু দ্বিতীয় ভাষাত বোধগম্য বৌদ্ধিক বা বিদ্যায়তনিক দক্ষতা

115. আখৰ আৰু বর্ণমালাৰ পৰিবৰ্তে শব্দ আৰু চুটি কাহিনীৰে পঠন দক্ষতা আৰম্ভ কৰাটো তলত দিয়া কোনটোৱে স্বীকাৰ নকৰে।

(1) শব্দ আৰু পাঠবোৰ বেছি আকর্ষণীয়, কিন্তু আখৰবোৰ নহয়।
(2) শব্দ মনত ৰখাতকৈ সুকীয়া সুকীয়া আখৰ মনত ৰাখিবলৈ কঠিন।
(3) ন-পঢ়ুৱৈয়ে ক্ষুদ্রতৰ গোটতকৈ বৃহত্তৰ গোটত বেছি মনোযোগ দিব পাৰে।
(4) আখৰে কৰিব নোৱাৰা অর্থৱহ সংযোগ শব্দ আৰু পাঠে সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

116. ভাষা আৰু উপভাষাৰ বিষয়ে ভাষাতাত্ত্বিক দিশৰপৰা তলত দিয়া উক্তিকেইটাৰ কোনটো শুদ্ধ।

(1) ভাষাৰ নিজস্ব লিপি থাকে, কিন্তু উপভাষাৰ নাথাকে।
(2) ভাষা আৰু উপভাষাৰ মাজত কোনো সুনির্দিষ্ট ভাষাতাত্ত্বিক পার্থক্য নাই।
(3) ভাষাৰ লিখিত সাহিত্য থাকে, কিন্তু উপভাষা কেৱল মৌখিক পৰম্পৰা নিৰ্ভৰ।
(4) ভাষা আৰু উপভাষা ভাষাগতভাৱে বা ভাষাতত্ত্বগতভাৱে ভিন ভিন, কিন্তু ভৌগোলিকভাৱে একে।

117. সাতমহীয়া কেঁচুৱা এটাই স্বৰ আৰু ব্যঞ্জন দুয়োবিধ ব্যৱহাৰ কৰি কণ্ঠায়ন কৰিব পৰা হৈছে তলত দিয়া কোনটো এইদৰে ব্যৱহাৰ কবি কেঁচুৱাটোৱে ভাব প্রকাশ কৰিছে?

(1) কুন্কুনোৱা (cooing)
(2) ভাষিক বচন (linguistic speech)
(3) বিশিষ্ট ধ্বনি (phonemes)
(4) কলকলোৱা (babbling)

118. 'ফলপ্রসু শব্দভাণ্ডাৰ' কি ?

(1) লিখন আৰু কথনত ব্যৱহাৰ কৰা শব্দবোৰ
(2) পঢ়ুৱৈৰ কাৰণে নতুন শব্দবোৰ
(3) শুনা ধৰণেই চিনি পাব পৰা শব্দবোৰ
(4) পাঠৰ শাৰীবোৰ অতিক্রমিও লক্ষ্য কৰা শব্দবোৰ

119. ভাষা আহৰণ কৌশল (Language Acquisition Device - LAD) ৰ ধাৰণাই তলত দিয়া কোনটো সামৰি নলয় বা ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰে

(1) শিশুৱে কেনেদৰে প্রতীকাত্মক ভাষা শিকে
(2) শিশুৱে পোৱা ভাষিক ইন্‌স্পুটতকৈ আউট্‌স্পুট কিয় বেছি হয়
(3) শিশুৱে সিহঁতৰ প্রথম ভাষা কেনেদৰে শিকে
(4) চাৰি-পাঁচ বছৰৰ চমু সময় এছোৱাৰ ভিতৰতে শিশুরে কেনেদৰে ভাষা শিকিবলৈ সমর্থ হয়

 

120. একেটা বাক্ গোষ্ঠী (speech community) ৰ অন্তর্গত ভিন ভিন আর্থ সামাজিক পটভূমিৰ দুটা ভাষা-ভাষীৰ গোটে /s/ বা 'স' ধ্বনিটো ভিন ভিন ধৰণে উচ্চাৰণ কৰা পৰিলক্ষিত হয়। এইটো হৈছে এটা .............. পৰিবর্তনশীল কাৰক (Variable)।

(1) সামাজিক-সাংস্কৃতিক
(3) সমাজ-ভাষাবিজ্ঞানৰ
(2) সমাজ-মনোবিজ্ঞানৰ
(4) বাস্তৱবাদী (pragmatic)

 

CTET Previous Year Question Papers for Assamese Paper
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

PART - IV

---

যে - সব পরীক্ষার্থী বাংলা কে ভাষা - I হিসাবে নির্বাচিত করেছেন, তারা অবশ্যই ভাগ - IV (91 থেকে 120 নং প্রশ্ন) - এর উত্তর দেবেন।

 

নির্দেশঃ নিম্নে প্রদত্ত গদ্যাংশটি পড়ুন এবং সংশ্লিষ্ট প্রশ্নগুলির (91 থেকে 99 নং প্রশ্ন) সঠিক উত্তর নির্বাচন করুন।

শেষ শীতের সকাল। দীপু বাগানে গিয়ে দেখল, সেখানে গাছগাছালির মধ্যে সবুজের মেলায় কত বিচিত্র বর্ণের ফুল। আর ফুলের বনে রঙ-বেরঙের কত প্রজাপতির আনাগোনা। কী সুন্দর এই প্রজাপতি। নানা রকম নক্সা-আঁকা চিত্র-বিচিত্র পাথা নেড়ে নেড়ে ফুলের বনে ফুরফুর করে উড়ে বেড়াচ্ছে। হঠাৎ কোনটা ফুলের বুকে আলগোছে বসে পড়ে। ফুলটা চমকে দুলে ওঠে। প্রজাপতি মধু লুটে ডানা মেলে উড়ে যায়। আবার, আর এক ফুলে গিয়ে বসে।

দীপু লক্ষ্য করল, প্রজাপতি যখন কোথাও বসে, তখন ডানাগুলো মুড়ে পিঠের ওপর খাড়াভাবে তুলে দেয়, নৌকার পালের মতো করে। এ সময় ডানার নিচের দিকটা দেখা যায়। দীপু অবাক হয়ে দেখল, ডানার নিচের দিকটায় কিন্তু এতো রঙের বাহার নেই। এর কারণ কী? দীপুর হঠাৎ মনে পড়ল, সে বইয়ে পড়েছে, বসে থাকা প্রজাপতির মুড়ে রাখা ডানার নক্সা ও রং প্রায়ই এমন হয় যে, সে অনায়াসে গাছের পাতা বা ফুলের সঙ্গে একেবারে মিশে থাকতে পারে। এজন্য উড়তে উড়তে হঠাৎ কোথাও বসে পড়লে, তার শত্রু পাখিরা তাকে আর দেখতে পায় না। তাইতো সে বেঁচে থাকার সুযোগ পায়।

দীপু খানিকক্ষন ছুটোছুটি করে একটা প্রজাপতি ধরে ফেললো। প্রজাপতির পাখনা থেকে গুঁড়ো গুঁড়ো রং উঠে গিয়ে তার আঙুলে লেগে গেল। সে বুঝল, এগুলো প্রজাপতির ডানার আঁশ। এই আঁশগুলো রঙিন, আর এগুলোর জন্যই প্রজাপতির ডানার এতো বাহার।

প্রজাপতিটা হাতে নিয়ে দীপু তার দেহের বিভিন্ন অংশ বেশ ভালো করে লক্ষ্য করতে লাগল। এরই নাম পর্যবেক্ষণ। সে দেখল, একটা ছোট গোল মাথা, একটা মাঝারি আকারের বুক, আর একটা সরু লম্বা পেট- এই তিনটি অংশ দিয়ে প্রজাপতির দেহটা তৈরি। মাথা থেকে দুটো লম্বা শুঙ্গ বা গুঁয়ো (অ্যানটেনা) বেরিয়েছে। শুঙ্গের ডগা একটু মোটা। প্রজাপতি যে ফুল থেকে মধু খায়, সেই ফুলে এই শুঙ্গ ঠেকিয়ে, কি ফুল, কেমন তার মধু, এইসব সে বুঝতে পারে। শুঙ্গের ঠিক গোড়াতেই দুটো বেশ বড়ো বড়ো চোখ (পুঞ্জাক্ষি অর্থাৎ অনেকগুলো ছোট ছোট চোখের সমষ্টি)।

প্রজাপতির মুখটা বড়ো অদ্ভুত। তার চোয়ালগুলো জুড়ে গিয়ে একটা বেশ বড়ো শোষক-নল তৈরি হয়েছে। এই নলটা কিন্তু গুটানো থাকে। খাবার সময়, সে নলটা সোজা করে ফুলের মধ্যে ঢুকিয়ে দেয়, এবং বেশ আরাম করে ফুলের মধু চুষে খায়। এ জন্যই, প্রজাপতি ফুলের মধু ছাড়া আর কিছুই খেতে পারে না। প্রজাপতি ফুলে ফুলে উড়ে উড়ে মধু খায়, আর সেই সুযোগে ফুলের পরাগ- সংযোগে সহায়তা করে। প্রজাপতি আমাদের অনেক উপকার করে। তবে শুঁয়াপোকা অবস্থায়, এরা ফসলের প্রভূত ক্ষতিসাধন করে।

সেজন্য এরা আমাদের অনিষ্টকারী পতঙ্গ বলে গণ্য হয়।

 

91. প্রজাপতির রঙিন বাহারি পাখনার রং তার কী কাজে লাগে ?

(1) শত্রুর হাত থেকে রক্ষা পেতে।
(3) রেশম তৈরি করতে।
(2) খাবার সংগ্রহ করতে।
(4) ফুলে ফুলে উড়ে বেড়াতে।

 

92. প্রজাপতির কোন রূপটি উদ্ভিদ জগতের উপকারে আসে ?

(1) পরাগ সংযোগকারী
(2) রঙিন ডানার রকমারি নক্সা 
(3) মধু শোষণকারী
(4) ফসল অনিষ্টকারী

 

93. নীচের কোন বিবৃতিটি প্রজাপতির ক্ষেত্রে প্রযোজ্য নয় ?

(1) প্রজাপতির শুঁয়াপোকা রূপটি কৃষকের জন্য ক্ষতিকারক।
(2) প্রজাপতির ডানার নীচের দিকটি বাহারি নয়।
(3) প্রজাপতির দেহটির তিনটি ভাগ।
(4) খাদ্যশোষক নলটি খাবার সময় গুটিয়ে থাকে।

 

94. পুঞ্জাক্ষি-এর অর্থ-

(1) বৃহৎ অক্ষির সমষ্টি
(2) ক্ষুদ্র অক্ষির সমষ্টি
(3) বৃহৎ অক্ষিদ্বয়
(4) ক্ষুদ্র অক্ষিদ্বয়

 

95. নিচের বিবৃতি দুটি পড়ুন এবং সঠিক উত্তর নির্বাচন করুনঃ
বিবৃতি (ক): এই আঁশগুলো রঙিন, আর এগুলোর জন্যই প্রজাপতির ডানার এতো বাহার।
বিবৃতি (খ): প্রজাপতি মধু লুটে ডানা মেলে উড়ে যায়।

(1) বিবৃতি (ক) যৌগিক বাক্য এবং বিবৃতি (খ) সরল বাক্য।
(2) বিবৃতি (ক) সরল বাক্য এবং বিবৃতি (খ) যৌগিক বাকা।
(3) বিবৃতি (ক) এবং (খ) দুটোই যৌগিক বাক্য।
(4) বিবৃতি (ক) এবং (খ) দুটোই সরল বাক্য।

 

96. ডানা তুলে বসে থাকা প্রজাপতির ডানাগুলিকে কীসের সাথে তুলনা করা হয়েছে?

(1) চিত্রিত নক্সার সাথে
(2) নৌকার পালের সাথে
(3) ফুলের সাথে
(4) পাতার সাথে

 

CTET Bengali : Paper - 1

     Prepare effectively for the CTET Bengali Paper 1 with our comprehensive Study Materials, Mock Tests and Previous Year Questions. Our resource provides an extensive collection of practice papers designed to simulate the actual exam environment, helping you gain confidence and improve your problem-solving skills. Each mock test is crafted to cover a wide range of topics and question formats that are typically seen in the CTET Bengali Paper 1, ensuring you are well-prepared for any type of question that may appear.

ভাষা	Click Here
ভাষার প্রকারভেদ	Click Here
ভাষা অর্জন	Click Here
মাতৃভাষা	Click Here
ভাষা শিক্ষা	Click Here
ভাষা শেখার প্রক্রিয়া	Click Here
জিন পিয়াগেটের মতে	Click Here
লেভ ভাইগোটস্কির মতে ভাষা	Click Here
নোয়াম চোমাস্কির মতে ভাষা	Click Here
ভাষার দক্ষতা	Click Here
ত্রি - ভাষাগত সূত্র	Click Here
Note Making	Click Here
ভাষার অক্ষমতা	Click Here
Scanning	Click Here
Skimming	Click Here
Bengali Chapter	Click Here

 

97. প্রজাপতির চোখ দেহের কোন অংশে অবস্থিত?

(1) বুকের মাঝখানে
(2) পেটের তলদেশে
(3) শুঁড়ের ডগায়
(4) মাথার উপর

 

98. দীপু প্রজাপতির দৈহিক গঠন পর্যবেক্ষণ করল। সে কীভাবে দেখলো ?

(1) অমনোযোগীভাবে
(2) মনোযোগীভাবে
(3) আলতোভাবে
(4) আবছাভাবে

 

99. নিচের কোন শব্দটির অর্থ ফুলের সাথে সম্পর্কিত নয়।

(1) পরাগত
(2) পরাগস্থলী
(3) পরাগ সংযোগ
(4) পরাগ কেশর

 

নির্দেশঃ নিম্নে প্রদত্ত কবিতাটি পড়ুন এবং সংশ্লিষ্ট প্রশ্নগুলির (100-105 নং প্রশ্ন) সঠিক উত্তর নির্বাচন করুন।

আর কদিন এ পরবাস কত হাজার মাইল দুরে পকেটে রাখা চিরুনি থেকে কার চুলের গন্ধ পাই আমাকে আর বনের বাঘ খায় না তেমন মনের বাঘ কুকরে খায়।

দু'মাস মানে অনেকদিন, অনেক রাত, জোয়ারভাটা অনেক পাতা ঝরা

এত খাবার, কিন্তু জিভে আহার নেই, তৃষ্ণা নেই গলায় আমার চাই আমার ঘর, চাই না সসাগরা।

দু'মাস হলো তোমার স্নানের গন্ধ নেই

দু'মাস আমি দেখিনি তোমার খোলা কোমর গঙ্গা

দারুণ গাড়ি, দারুণ বাড়ি, দারুণ সব মেয়ে তার ভেতরে ঘুমিয়ে পড়ি, রাত্রে ফেরে সংজ্ঞা

দু'মাস হলো আমি তোমার নুন খাইনি সহ্য করা কঠিন এ পরবাস আমাকে তুমি ফিরিয়ে নাও, যেমন করে পুজোয় ফেরে ঢাকির সঙ্গে বালক, আর মাঠের ধারে কাশ।

আমাকে তুমি ফিরিয়ে নাও, আর ডো-নাট নয় আমি অনেক দোষ করেছি, প্রেমিক ঘুণধরা একটুখানি আকাশ চাই ভালোবাসার নিজের ঘর, কী হবে দিয়ে বড় বসুন্ধরা।

 

100. কবি কী চাইছেন।

(1) বৃহৎ বসুন্ধরার মাঝে নিজেকে ব্যাপ্ত করতে।
(2) প্রবাসের বিলাসবহুল জীবনে মেতে উঠতে।
(3) স্বদেশের এক টুকরো ভালোবাসা ভরা আকাশ কাছে পেতে।
(4) সসাগরা ধরিত্রীতে খ্যাত হতে।

 

101. কবির মানসিক যন্ত্রণার কারণ হিসেবে নিচে প্রদত্ত কোন কারণটি সঠিক নয়?

(1) স্বদেশ-সংস্কৃতি থেকে বিচ্ছিন্নতাবোধ
(2) প্রবাসে বিলাসবহুল জীবনযাত্রায় আত্মতৃপ্তি
(3) দীর্ঘদিন আপনজনের অদর্শন
(4) প্রবাসের প্রেমহীন সম্পর্কের অতৃপ্তি

102. কোনটি 'বসুন্ধরা'র সমার্থক শব্দ নয়?

(1) বসুধা
(2) বিশ্ব
(3) পৃথিবী
(4) ভুতল

 

103. কবিতাটির মূল বিষয় কী ?

(1) প্রবাস ত্যাগজনিত মানসিক যন্ত্রণা
(2) স্বদেশ প্রত্যাবর্তনজনিত মানসিক যন্ত্রণা
(3) প্রবাস বাসের মানসিক যন্ত্রণা
(4) স্বদেশ বাসের মানসিক যন্ত্রণা

 

104. পরবাস কী পদ?

(1) ক্রিয়া
(2) অব্যয়
(3) বিশেষ
(4) বিশেষণ

 

105. 'সংজ্ঞা' শব্দটির দ্বারা এখানে কী বোঝানো হয়েছে?

(1) চৈতন্য
(2) কথিত
(3) বিশেষ্য বাচক শব্দের ব্যাখ্যা
(4) বিশেষণ বাচক শব্দের ব্যাখ্যা

 

Previous Year Question Papers for CTET Bengali Paper - 1

    Explore comprehensive solutions and answer keys for CTET Bengali Paper 1 from previous years. Our collection includes detailed question papers, solutions, and expert analysis to help you prepare effectively for the Central Teacher Eligibility Test. Access valuable resources and enhance your exam strategy with real exam questions and solutions.

CTET December 2018	Click Here
CTET December 2019	Click Here
CTET July 2019	Click Here
CTET January 2021	Click Here
CTET December 2022	Click Here
CTET August 2023	Click Here
CTET January 2024	Click Here
CTET July 2024	Click Here
CTET Dec 2024	Click Here
CTET PYQ	Click Here

 

নির্দেশঃ নিম্নে প্রদত্ত প্রশ্নগুলির (106 থেকে 120 নং প্রশ্ন) সর্বাধিক নিকটতম উত্তর নির্বাচন করুন।

106. মাতৃভাষা-ভিত্তিক বহুভাষাতত্ত্ব সমর্থন করে যে ............. 

(1) সব শিশুরাই তাদের বিদ্যালয় কার্য শুরু করে ইংরেজী মাধ্যমে এবং গৃহের ভাষায়
(2) সব শিশুরাই হিন্দি প্রথম ভাষা হিসেবে পড়ে
(3) সব শিশুরাই তাদের বিদ্যালয়-কার্য শুরু করে তাদের মাতৃভাষা বা গৃহের ভাষার মাধ্যমে
(4) সব শিশুরাই তাদের বিদ্যালয় কার্য শুরু করে রাজ্যের ভাষার মাধ্যমে

 

107. পাঠ-উপলব্ধিমূলক পদ্ধতি প্রসঙ্গে নিম্নে প্রদত্ত বিবৃতিগুলি থেকে ভ্রান্ত মন্তব্যটি চিহ্নিত কর:

(1) আলতো পাঠ পূর্ণবিচারের জন্য উপযুক্ত, যখন পুঙ্খানুপুঙ্খ পাঠ কোনো বিশেষ প্রশ্নের উত্তর দানে অধিক সহায়ক।
(2) আলতো পাঠ এবং পুঙ্খানুপুঙ্খ পাঠ উভয় ক্ষেত্রেই পাঠের মাধ্যমে দ্রুত চোখ বোলানো প্রয়োজন।
(3) আলতো পাঠ পাঠের দ্রুত পঠনের সঙ্গে সম্পর্কিত, যখন পুঙ্খানুপুঙ্খ পাঠ বিশেষ তথ্যের অনুসন্ধানের সঙ্গে সম্পর্কিত।
(4) আলতো পাঠ গভীর পাঠের অতিরিক্ত, যখন পুঙ্খানুপুঙ্খ পাঠ ভাসা-ভাসা পাঠের অতিরিক্ত।

 

108. যখন শিশুরা তার চার পাশের বস্তু, ঘটনা এবং সরাসরি যা দৃশ্যমান সে সম্পর্কে প্রশ্নের ক্ষেত্রে ভাষা ব্যবহার করে, তখন নিম্নে প্রদত্ত ভাষার কোন ব্যবহারটি অন্যান্যগুলির চাইতে অধিক ব্যবহৃত হয়?

(1) তথ্যবহুল
(2) অনুসন্ধানমূলক
(3) কল্পনাপ্রবণ
(4) নিয়মিত

 

109. মনুষ্য ব্যবহৃত ভাষার কোন বৈশিষ্ট্যটির জন্য সেই বস্তুগুলি সম্পর্কে মানুষরা কথা বলতে পারে যেগুলি নিকটবর্তী সময় এবং স্থানে উপস্থিত নয়।

(1) গঠনমূলক নির্ভরশীলতা (Structure dependence)
(2) বিচক্ষণতা (Discreteness)
(3) স্থানচ্যুতি (Displacement)
(4) অনিয়ন্ত্রণমূলক (Arbitrariness)

 

110. নীচের কোন দক্ষতাটি উপলব্ধিমূলক পঠন চিহ্ন হিসেবে বিবেচিত নয়?

(1) ঘটনা অথবা ধারণার ক্রম সুসংগঠিত এবং মূল্যায়িত করা।
(2) এখন পর্যন্ত পঠিত পাঠের মনোগত সংযোগীকরণ।
(3) স্বতন্ত্র অক্ষর / বর্ণের উপর গুরুত্ব প্রদান।
(4) পরবর্তী বিষয়ের অনুমান করা।

111. দ্বিতীয় ভাষা শিক্ষণে নীচের কোনটি ব্যাকরণ অনুবাদ পদ্ধতির বৈশিষ্ট্য নয়?

(1) দ্বিতীয় ভাষায় প্রত্যক্ষভাবে সংযোগস্থাপন এবং তারপর দুটি ভাষার ব্যাকরণের নিয়মের তুলনা করা।
(2) ভাষার ভূমিকার চাইতে ভাষা গঠনে অধিক গুরুত্ব দেওয়া।
(3) প্রথম ও দ্বিতীয় ভাষার ব্যাকরণগত নিয়মের তুলনা করা।
(4) দ্বিতীয় ভাষার ব্যাকরণের নিয়মগুলির শিখন এবং অভ্যাস।

112. একজন শিক্ষিকা তাঁর দেওয়া একটি অভিজ্ঞতাভিত্তিক প্রশ্নের উত্তর ছাত্ররা কীভাবে দেবে এবং উত্তর লেখার সময় কীভাবে চিল করবে সে সম্পর্কে তাদের প্রতিক্রিয়া জিজ্ঞাসা করলেন। এটি কীসের উদাহরণ?

(1) অধিভাষিকতা (Metalingualism)
(2) অধিসংখ্যাবিজ্ঞান (Metasemiotics)
(3) অধিজ্ঞানাত্মক (Metacognition)
(4) রূপক (Metaphor)

113. নিম্নে প্রদত্ত ক্রাশেনের তথ্য প্রকল্পগুলির কোনটি ভগটস্কি-র ZPD-র সঙ্গে সদৃশ?

(1) সহজাত ক্রমভিত্তিক তথ্য প্রকল্প (Natural Order Hypothesis)
(2) পরিবর্তনমূলক পরিভূত তথ্য প্রকল্প (Affective Filter Hypothesis)
(3) তথ্য অন্তর্ভুক্তিকরণ প্রকল্প (Input Hypothesis)
(4) নিয়ন্ত্রণমূলক তথ্য প্রকল্প (Monitor Hypothesis)

114. কামিন্সের পারস্পরিক নির্ভরশীল তথ্য প্রকল্প অনুযায়ী নীচের কোনগুলি একে অপরের উপর পরস্পর নির্ভরশীল?

(1) দ্বিতীয় ভাষায় পঠন এবং লিখন।
(2) প্রথম ও দ্বিতীয় ভাষায় প্রাথমিক আন্তর্ব্যাক্তিক দক্ষতা।
(3) দ্বিতীয় ভাষায় বোধ পরীক্ষণ এবং উৎপাদন।
(4) প্রথম এবং দ্বিতীয় ভাষায় জ্ঞানাত্মক শিক্ষামূলক দক্ষতা।

115. নীচের কোনটি পঠন দক্ষতা অর্জনের প্রারম্ভে অক্ষর ও বর্ণমালার পরিবর্তে শব্দ ও ছোট গল্পমূলক পাঠের ব্যবহারকে যুক্তিসম্মত মনে করে না?

(1) শব্দগুলি এবং পাঠগুলি অধিক আকর্ষণীয় কিন্তু অক্ষরগুলি নয়।
(2) পৃথক অক্ষরগুলি শব্দের চাইতে মুখস্থ করা কঠিন।
(3) প্রথম পাঠক ক্ষুদ্রতর এককের চাইতে বৃহত্তর এককগুলিতে বেশি ভালোভাবে কেন্দ্রীভূত হতে পারে।
(4) শব্দগুলি এবং পাঠগুলি অর্থপূর্ণ সংগঠন সৃষ্টি করে যা অক্ষরগুলি করতে অসমর্থ হয়।

 

116. নীচের কোনটি ভাষা এবং উপভাষা সম্পর্কে ভাষাতাত্ত্বিক দিক থেকে সঠিক?

(1) ভাষার নিজস্ব লিপি আছে, কিন্তু উপভাষার নিজস্ব লিপি নেই।
(2) একটি ভাষা এবং একটি উপভাষার মধ্যে কোনো সুনির্দিষ্ট ভাষাতাত্ত্বিক পার্থক্য নেই।
(3) ভাষার লিখিত সাহিত্য রয়েছে, উপভাষা কেবল মৌখিক ঐতিহ্যের উপর নির্ভরশীল।
(4) ভাষা এবং উপভাষা ভাষাতাত্ত্বিক দিক থেকে পৃথক ভৌগোলিকগত দিক থেকে এক।

 

117. বীরা একটি সাত মাসের শিশু। সে এখন ব্যঞ্জন এবং স্বর মিশ্রিত ধ্বনি তৈরি করে। নীচের কোনটি ব্যবহার করে সে সংযোগ সাধন করছে?

(1) কলরব করে (Cooing)
(3) স্বনিম (Phonemes)
(2) ভাষাতাত্ত্বিক বাচন ক্রিয়ার (Linguistic speech) দ্বারা
(4) বক বক করে (Babbling)

118. উৎপাদনমূলক শব্দতালিকা (Productive Vocabulary) কী?

(1) যে শব্দগুলি আমরা লিখনে ও বাচনে ব্যবহার করি।
(2) যে শব্দগুলি পাঠকের কাছে নতুন।
(3) যে শব্দগুলি আমরা শুনেই চিনতে পারি।
(4) যে শব্দগুলি আমরা লাইনের বাইরে পড়েও লক্ষ্য করতে পারি।

119. নীচের কোনটি ভাষা অর্জন যন্ত্রের (Language Acquisition Device - LAD) ধারণার সাহায্যে ব্যাখ্যা করা হয় নি?

(1) কীভাবে শিশুরা অলঙ্কৃত ভাষা শেখে।
(2) কেন শিশুদের ভাষাতাত্ত্বিক বর্হিপ্রকাশ তাদের প্রাপ্ত তথ্যের চাইতে অধিক হয়।
(3) কীভাবে শিশুরা তাদের প্রথম ভাষা শেখে।
(4) 4-5 বছরের একটি সংক্ষিপ্ত সময় কালে কীভাবে শিশুরা ভাষা শিখনে সমর্থ হয়।

120. একটি সমভাষী জনজাতির মধ্যে লক্ষ্য করা যায় যে দুটি ভিন্ন ভিন্ন সামাজিক-অর্থনৈতিক দলগুলির বক্তাদের 'স'-এর উচ্চারণ পৃথক। এটি কীসের উদাহরণ।

(1) একটি সমাজ সম্পর্কিত সাংস্কৃতিক বৈচিত্র্য
(2) একটি সামাজিক-মনোবিজ্ঞানমূলক বৈচিত্র্য
(3) একটি সমাজ সম্পর্কিত ভাষাতাত্ত্বিক বৈচিত্র্য
(4) একটি প্রয়োগমুখী বৈচিত্র্য

 

CTET Previous Year Question Papers for Bengali Paper
June - 2011	Jan - 2012	Nov - 2012
July - 2013	Feb - 2014	Sep - 2014
Feb - 2015	Sep - 2015	Jan - 2016
Feb - 2016	Sep - 2016	Dec - 2018
Dec - 2019	July - 2019	Jan - 2021
Dec - 2022	Jan - 2022	Aug - 2023
Jan - 2023	Jan - 2024	July - 2024
Dec - 2024

 

PART - V

---

পৰীক্ষাৰ্থীসকলে যদিহে অসমীয়া বিষয়টো ভাষা - II (Language - II) হিচাপে লৈছে, তেনেহ'লে Part - V ৰ (প্রশ্ন নং 121 ৰ পৰা 150 লৈ) উত্তৰ কৰিব।

ছিংগাপুৰৰ আকাশত আমাৰ ভাৰতবর্ষৰ নগবাঞ্চলৰ দৰে বিদ্যুৎ সংযোগী তাঁৰ আৰু দূৰ সংযোগী তাঁৰৰ বিশৃংখল বিন্যাসে সৃষ্টি কৰা মকবাজাল দেখা পোৱা নাযায়। কাৰণ বিদ্যুৎ সংযোগী তাঁব, দূৰ সংযোগী তাঁব, জাবৰ-জোঘৰ নিগমন নলী, নলা-নর্দমা আদি সকলো পাতাল সংযোগী ব্যৱস্থাৰদ্বাৰা সংযোজিত। যিবিলাক পৰিয়ালৰ আয় মাহে ১০,০০০ ছিংগাপুৰ ডলাৰৰ কম (ভাৰতীয় হিচাপত ৫ লাখ টকা) তেওঁলোকক দবিদ্র্য সীমাৰেখাৰ তলৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ বাবে চৰকাৰে বিশেষ ৰেহাই মূল্যত আবাস যোগান ধবে। ধনী শ্রেণীটোৱে বেচৰকাৰী খণ্ডৰ গৃহ নির্মাণ প্রতিষ্ঠানৰপৰা ঘৰ কিনিব লাগে। চৰকাৰী ঘৰবোৰ অত্যাধুনিক ব্যবস্থাবে সংযোজিত বৃহৎ বৃহৎ অট্টালিকাবোৰত থকা একোটা এপার্টমেন্ট সদৃশ। ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ লগতে ছিংগাপুৰৰ দৰে উন্নত বাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণ জনজীবনৰ এটা কথাই মোক বিশেষভাবে আকৃষ্ট কৰিছে। এই কর্মঠ মানুহখিনিয়ে কৰাৰ সময় সন্ধিয়া ৭ বজাৰ আশে-পাশে নিশাব আহাৰ গ্ৰহণ কৰে। নিশাৰ আহাৰ গ্রহণ কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন কৰিবলগীয়া অবশিষ্ট কামখিনি শেষ কবে। ছিংগাপুৰৰ টুৰ গাইডজনে কথাটো বসিকতা সানি কৈছিল বাতিৰ আহাব সোনকালে খোৱাৰ বাবে মেদবহুলতাৰপৰা হাত সৰাৰ উপৰিও পাছদিনা বাতিপুৱাৰ স্বাভারিক সতেজতাই দিনটোৰ বাকী সময়খিনিৰ বাবে নতুন কর্মগ্রেবণা প্রদান করে। সেইবাবে সন্ধিয়াৰ সময়ত বিভিন্ন বেষ্টুকেন্ট আৰু হোটেলবোৰত অত্যধিক ভিৰ দেখা যায়।

১৯৬৫ চনত স্বাধীনতাব ঠিক পাছৰ সময়খিনিত ছিংগাপুৰবাসীৰ মূল সমস্যা আছিল খোৱাপানীৰ নাটনি। চাৰিওফালে সমুদ্রবে আগুৰি থকাৰ বাবে ছিংগাপুৰৰ ভিতৰৰ নদ-নদী, জলচ্ছেদবোৰৰ পানী লবণযুক্ত আৰু খোৱাৰ অনুপযোগী আছিল। সেইবাবে সীমান্তবর্তী মালয়েছিয়াৰ ভূখণ্ডত থকা জলচ্ছেদবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লগা হৈছিল। কিন্তু বর্তমান সাগৰৰ পানী সোমোৱা পথবোৰ বন্ধ কৰি নদী আৰু জলচ্ছেদবোৰৰ পানী লৱণমুক্ত কৰি খোৱাৰ উপযোগী কৰি তোলা হৈছে। আনহাতে নলা-নর্দমাইদি বৈ যোৱা পানী, দৈনন্দিন কার্যত ব্যৱহৃত পানী, যেনে- কাপোৰ ধোৱা, প্রসাধনত ব্যৱহাৰ হোৱা পানীও এটা বিশেষ পাতাল সংযোগী পথেদি বোৱাই নি বহুতবপীয়া পুনঃশুদ্ধিকৰণ প্রক্রিয়াৰে খোৱাৰ উপযোগী কৰি তোলা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে হোটেল, বেষ্টুরেন্ট আদিব নির্গমন নলীয়েদি যোগান ধৰা পানীও খোৱাৰ সম্পূর্ণ উপযোগী। খোৱাপানীৰ পরিশোষন আৰু বিতৰণ নিশ্চিতকৰণ প্রক্রিয়াৰ বাবে চৰকাৰী উদ্যোগত লোৱা বিশেষ ব্যৱস্থাৰ বাবে ছিংগাপুৰবাসীৰ গড় আয়ুস যোৱা পঁচিছ বছৰত ৬২ বছৰৰপৰা ৮২ বছৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

ছিংগাপুৰৰ গাড়ী-মটৰ, যানবাহনৰ চালকসকলো যাতায়াত ব্যবস্থার নিয়ম নীতিৰ প্রতি সজাগ। অর্থাভ ৰ'ড, মেঝিনাবে, নিউফিনিক্স ৰ'ডৰ দবে ব্যস্ত পথবোৰেদি ঘুৰি ফুৰোঁতে ক'তো ট্রেফিক পুলিছৰ উপস্থিতি দেখা নাছিলোঁ। এটা স্বয়ংক্রিয় বাবস্থাবদ্বাৰা যানবাহন নিয়ন্ত্রণ কৰা হয়। যিকোনো ধবণৰ দুর্ঘটনা, আইন ভংগকাৰী ঘটনা বোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে সমগ্র ছিংগাপুৰখনকে শ্বর্টছার্কিট কেমেৰাব নির্বীক্ষণত ৰখা হৈছে। নগৰাঞ্চলত অত্যধিক যানবাহনৰ ভিৰ কমাবলৈ, ছিংগাপুৰবাসীক চাবিচকীয়া বাহন কিনাৰ ক্ষেয়ত নিঝৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এটা কঠোৰ খৰচী নীতি-নির্দেশনা মানিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হয়। গাড়ী কিনাৰ আগেয়ে 'ছাটিফিকেট অর এনটাইটলমেন্ট'ৰ দবে (COE) এবিধ বিশেষ চৰকাৰী নথি-পত্ৰৰ বাবে প্রতিখন গাড়ীৰ বাবদ নিম্নতম ৫০,০০০ ৰপৰা ৭০,০০০ ছিংগাপুৰ ডলাৰ খৰচ (প্রায় ৩৫ লাখ টকা) কৰিব লগা হয়। COE লাভ কৰাৰ পাছতহে গ্রাহকে সংশ্লিষ্ট গাড়ী বিতৰকৰ কাষত গাড়ী কিনাৰ বাবে আবেদন কৰিব পাবে। উল্লেখযোগ্য যে গাড়ী কিনাৰ সময়ত পুনৰ গাড়ীৰ মূল্যৰ ওপৰত ৩০০ শতাংশ বিলাসী কৰ দিয়াটো বাধ্যতামূলক। গতিকে ছিংগাপুৰত এখন চাৰিচকীয়া বাহনৰ গৰাকী হোৱাটো অত্যন্ত খবচী প্রক্রিয়া। তৎসত্ত্বেও মুঠ ৪.৫ নিযুত ছিংগাপুৰৰ নাগৰিকৰ বাবে মুঠ পঞ্জীয়নকৃত গাড়ীৰ সংখ্যা হেনো ৩ নিযুত। ইমান বেছি চাৰিচকীয়া বাহন ছিংগাপুৰৰ পথত ঘুৰি থাকিলেও আমাৰ দেশৰ নগৰ অঞ্চলবোৰৰ দবে বিশৃংখলতা নাই। জনসাধাৰণক চৰকাৰী যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তর্গত বাছবোৰ, বে'ল পৰিবহণৰ সুবিধা ল'বলৈ উৎসাহিত করাব উদ্দেশ্যে অত্যাধুনিক যাতায়াত ব্যবস্থাৰ প্রবর্তন কৰা হৈছে।
আমাৰ ভ্ৰমণৰ শেষৰ অর্থাৎ চতুর্থ দিনা ছিটি ছেন্টাবৰপৰা কিছু দুৰৰ হেন্টোছা নামৰ সামুদ্রিক দ্বীপটোলৈ গৈছিলোঁ। নানা ধৰণৰ মনোৰঞ্জনৰ মাধ্যম, পৰিষ্কাৰ বালিময় উপকূল, বিভিন্ন বৰণৰ সামুদ্রিক খেল, হোটেল, বেষ্টুবেল্ট, গলফ কর্ট আদিৰে ভৰি থকা দ্বীপটো পর্যটকৰ মূল আকর্ষণ। ইয়াত থকা ইউনিভাবছেল স্টুডিঅ' নামৰ ডিজনিলেণ্ডৰ আর্হিত গঢ়ি তোলা থিম পার্কখনত পৰিয়ালৰ সৈতে উপভোগ কৰা ছার্ক ডা এডভেন্সাৰ, বিভেঞ্জ অব দা মামি, ট্রেন্সফৰমাৰ, জুৰাছিক পার্কৰ দৰে দুঃসাহসিক ক্রীড়াবোৰ অত্যন্ত মনোৰঞ্জনধর্মী। ফ'ব, ডি. এনিমেশান প্রযুক্তিৰ যোগেদি নিজেও পর্দাৰ সিপাৰে গৈ বিভিন্ন ধৰণৰ এনিমেটেড কৰটৰ লগত নানা ধৰণৰ দুঃসাহসিক অভিযানত অংশ ল'ব পাৰি।

121. ছিংগাপুৰ ভ্ৰমণৰ বিষয়ে লিখা গদ্যাংশটোৰ লেখকৰ সেই ভ্রমণ কেইদিনীয়া আছিল।

(1) দহদিনীয়া
(2) বাৰদিনীয়া
(3) সপ্তাহজোৰা
(4) চাৰিদিনীয়া

122. ছিংগাপুৰৰ আকাশত বিদ্যুৎ সংযোগী আৰু দূৰ সংযোগী তাঁৰৰ বিশৃংখল বিন্যাস দেখা নাযায়। কাৰণ, ছিংগাপুৰত -

(1) এনে সকলোধৰণৰ তাঁৰ আকাশত নহয়, মাটিৰ তলতহে আছে
(2) এই তাঁৰবোৰৰ পৰিবর্তে সকলোতে চেটেলাইটৰদ্বাৰা সংযোগ স্থাপন কৰা হয়
(3) এনে তাঁৰবোৰ সুশৃংখলিতভাৱে সংযোগ কৰি স্থাপন কৰা হয়
(4) বিদ্যুৎ সংযোগী অথবা দূৰ সংযোগী কোনো ধৰণৰ তাঁৰৰ ব্যৱহাৰ নাই

123. অশুদ্ধ উক্তিটো বাছি উলিওৱা।

(1) মালয়েছিয়া ছিংগাপুৰৰ সীমান্তবর্তী
(2) ছিংগালুৰবাসীৰ অত্যাধুনিক জীৱনযাত্রা সত্ত্বেও গড় আয়ুস বৃদ্ধি পাইছে
(3) ছিংগাপুৰৰ এটা ফাল সমুদ্রই আগুৰা
(4) ছিংগাপুৰৰ চাৰিওফালে সমুদ্র আছে

 

124. তলত দিয়াকেইটাৰ ভিতৰত কোনটো এটা দ্বীপৰ নাম।

(1) ছেপ্টোছা
(2) মেৰিনাবে
(3) নিউ ফিনিক্স
(4) ডিজনিলেণ্ড

 

125. গদ্যাংশটোত ব্যৱহাত নদ-নদী, নলা-নর্দমা, জাবৰ-জোঁথৰ, নিময় নীতি আদি শব্দবোৰ হৈছে ..........ৰ উদাহৰণ।

(4) অনুকাৰ শব্দ
(1) জতুৱা ঠাঁচ
(2) আলংকৰিক শব্দ
(3) দ্বিৰুক্তিবাচকতা

 

126. ছিংগাপুৰে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ কিমান বছৰ হ'ল।

(1) ২৩ বছৰ
(2) ৪৫ বছৰ
(3) ৫৮ বছৰ
(4) ৬৫ বছৰ

127. Revenge of the Mummy কি ?

(1) এখন থীম্ পার্ক
(3) ইজিপ্তৰ মামীৰ বিষয়ে এখন তথ্যচিত্র
(2) একে নামৰ উপন্যাসৰ আধাৰত নির্মিত এখন চলচ্চিত্র।
(4) এটা দুঃসাহসিক খেল।

 

128. 'বৃহৎ' শব্দটোৰ সমাৰ্থসূচক দুটা শব্দ হৈছে।

(1) বিশালতা আৰু প্রচণ্ড
(3) সৰু আৰু ক্ষুদ্র
(2) প্রকাণ্ড আৰু বিশাল
(4) সৰু আৰু ভাঙৰ

নির্দেশ: তলত দিয়া বচনাখণ্ড পড়ি তাৰ তলত দিয়া 129 বপৰা 135 প্রশ্নসমূহৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত উত্তৰটো নির্বাচন কৰা।

হঠাতে খবৰ পালোঁ, দীপৰত হাতী নামিছে। দীপৰ এখন ডাঙৰ বিল- গুৱাহাটীৰ পশ্চিমে ৯ মাইলমান দূৰত।
খবৰ পায়েই অলপ বয়-বস্তু লৈ মটবেবে যাত্রা কৰিলোঁ ৪ মান বজাত।
সদৰ আলি এৰি গাঁৱলীয়া বাটেৰে কোনোমতে বিলৰ পাৰ পালোঁহি। নাৱেৰে বিল পাৰ হৈ 'কেম্প' পাওঁতে সাঁজ লাগিল।
জানিলোঁ, বিলত হাতী নমা হয়।
স্থানীয় চিকাৰী বল বাহাদুৰৰ লগত পৰামৰ্শ কৰি বাতি হাতী নোজোকাই পুরাতে পর্বতলৈ বিচাৰি যোৱাকে ঠিক কৰিলোঁ আৰু সেইমতে কাউৰীয়ে কা নৌ কৰোঁতেই বল বাহাদুৰক পঠিয়ালোঁ খবৰ কৰিবলৈ।
এঘাৰমান বজাত উভতি আহি খবৰ দিলে হাতী লগ পোৱা বুলি, ৪ মাইলমান দূৰত পৰ্বতৰ ওপৰত।
কিন্তু খবৰ দিয়াৰ লগে লগে ক'লে যে বাট অতি দুর্গম, নাই বুলিলেই হয়। হাবি ভাঙি বাট উলিয়াই যাব লাগিব, হাতীয়ে খেদিলে পলোৱা টান ইত্যাদি ইত্যাদি কথা কৈ মই পর্বতলৈ হাতী বিচাৰি যোৱাত উৎসাহ দিয়া দেখা নগ'ল। এবেলি ভাবিলোঁ, পর্বতলৈ যোৱাৰ আশা এবি দি ৰাতি বিলতে 'টর্চ' দি কিবা কৰিব পাৰিনে চাওঁ, আকৌ ভাবিলোঁ, বিলত হাতে হাতে লগ পোৱা টন। দূৰৈৰপৰা গুলীয়াই হাতী মৰা সম্ভব হ'ব পাৰে কিন্তু ঠাইতে বগৰাব নোৱাৰিলে হাতী বিচাৰি পোৱা টান। হাতী মৰাৰ লোভ সামৰিব নোৱাৰি শেহত যোরাকে ঠিক কৰিলোঁ। দুপৰীয়া ১২ মান বজাত বল বাহাদুৰ, মাধর, এজন মিকিৰ আৰু মই দুর্গা শ্রীহৰি বুলি খোজ ল'লোঁ। দুপৰীয়া ৰ'দত চাৰিমাইল খোজকাঢ়ি গোৰোৱাইদি যাম বৈ গ'ল। তাৰ পিছত পৰ্বতৰ পিনে বাট দেখুৱালে, আমিও চিকাৰীৰ পাছ ল'লোঁ। থিয় পর্বত, বাট নাই, বাঁহ আৰু বেতৰ মাজেদি বাট উলিয়াই যাব লাগে। তদুপৰি বাঁহৰ শুকান পাত পৰি ঠাই অতি পিছল হৈ আছিল, এঠাইত খোজ দিলে ছিটিকি আন ঠাইত পৰেগৈ।

মৰণত শৰণ দি দণ্ডি ধৰি লাহে লাহে পর্বত বগাবলৈ ধৰিলোঁ। মাজে মাজে বৈ বৈ হাতীয়ে বাঁহ ভত্তা শব্দলৈ কাণ কৰিবলগীয়া হৈছিল।

এইদৰে দুমাইলমান যোৱাৰ পিচত মটৰ কৰে বাঁহ ভঙাৰ শব্দ শুনিলোঁ। আমি যোৱা বাটেই হাতী অহাৰ উমান পাই ঠাইতে গছৰ আঁৰ লৈ খাপ ল'লোঁ। দুই মিনিটমান যোৱাৰ পিচতে ৫ হাতমান দূৰত এটা হাতী দেখিলোঁ। আকাৰহে দেখিলোঁ, প্রকাৰ দেখা নাপালোঁ। মবাৰ ঠিক কৰি কপাল, কুম আদি আচল মৰাৰ ঠাই বিচাৰোঁতেই দেখিলোঁ নিপোটল লোদোৰ পোদোৰ পোৱালি হাতী এটা, দেখি তাতেই তাপ মাৰি ব'লোঁ। কিন্তু পোৱালিৰ পাছতেই ডাঙৰ মাকজনীক দেখি বুকু চিৰিংকৈ গ'ল। অতি সাবধানে চুচৰি আঁতৰ হৈ বাট এবি দিলোঁ। মাকে-পোৱালিয়ে আমাক ওচৰতে দেখিও আমালৈ আওকাণ কৰি যাবলৈ ধৰিলে। এখন্তেক পিচতে দেখিলোঁ, আমি থকা ঠাইত চাবিওপিনে সকরে-ডাঙৰে, মাইকীয়ে-পোৱালিয়ে ১৫ টামান হাতী- আমি মাজতে পৰিলোঁ। খেদি নামাবিলেও গছকত প্রাণ যাব, এই আশঙ্কাতে গা কপিবলৈ ধৰিলে, ইষ্ট দেৱতাৰ নাম স্মৰণ কৰি বহুৱাবাই কোনোমতে এজোপা ডাঙৰ কাকবাঁহৰ ভিতৰত সোমালোঁগৈ। সম্ভবতঃ আমাক দেখা নাপালে আৰু দেখিছিল যদিও নিঃশঙ্কমনে আমাক আওকাণ কৰি ওপৰৰ সমান ঠাইলৈ গ'ল, আমাৰো কণ্ঠত ধাতু আহিল। লাহে লাহে বাঁহৰ মাজৰপৰা ওলাই হাতী কেনি গ'ল চাবৰ মনেৰে আমিও ওপৰলৈ গ'লোঁ। দেখিলোঁ, হস্তী পৰিবাৰে সমান ঠাইত উঠি জিৰণি লৈছে। গণি চালোঁ- তিনিজনী মাক, বাকী চৈধ্যটা পোৱালি। আকৌ ফটো কেমেৰাৰ কথা মনত পৰিল। দন্তাল বা মখনা লগত নাছিল।

চিকাৰীয়ে ক'লে, দস্তালটো লগত নাথাকে, এমাইলমান আঁতবে তবে ফুবে, কিন্তু পাছ নেবে। দস্তাল অহাব আশাতে পুনৰ খাপ ল'লো।

 

129. লেখকে দেখা জিৰণিৰত হাতীৰ জাকটোত সৰু-ডাঙৰ মিলি মুঠ ......... হাতী আছিল।

(1) চৈধ্য়টা
(2) সোতৰটা
(3) এঘাৰটা
(4) বাৰটা

130. যাত্রাৰস্তুত ইষ্টদেৱতা তথা দুর্গাস্মৰণ কোনে কৰিছিল।

(1) বল বাহাদুৰে
(2) মাউতজনে
(3) লেখকে
(4) মাধৱে

 

131. "কিন্তু খবৰ দিয়াৰ লগে লগে ক'লে যে বাট অতি দুর্গম, নাই বুলিলেই হয়।" উদ্ধৃত বাক্যটোৰ ৰেখাংকিত অংশ হৈছে

(1) পৰসর্গ
(2) বিশেষণীয় বিশেষণ
(3) খণ্ড বাক্য
(4) ক্রিয়া বিশেষণ

132. কেম্প গৈ পোৱালৈকে লেখকৰ যাত্রাটো ক্রম অনুসাৰে সজোৱাঁ

(1) নাঁৱেৰে > গাড়ীৰে > পদব্রজে
(2) গাড়ীৰে সদৰ আলি > গাঁৱলীয়া আলি > নাৱেৰে
(3) গাড়ীৰে সদৰ আলি > নাৱেৰে > গাঁৱলীয়া আলিৰে
(4) খোজকাঢ়ি > নাৱেৰে > গাড়ীৰে

 

133. হাতী বিচাৰি লেখক আৰু তেওঁৰ দলটো কেতিয়া আৰু ক'লৈ গৈছিল ?

(1) ৰাতিপুৱাতে, পর্বতলৈ
(3) দুপৰীয়া, পর্বতলৈ
(2) দুপৰীয়া, বিলৰ পাৰৰ হাবিলৈ
(4) ৰাতিপুৱা, দীপৰ বিললৈ

 

134. অশুদ্ধ উক্তিটো বাছি উলিওৱা।

(1) লেখকৰ দলটোত এজন কার্বি লোক আছিল।
(2) লেখকৰ দলটোত এজন মিছিং লোক থকাৰ উল্লেখ আছে।
(3) হাতীৰ খবৰ কৰিবলৈ স্থানীয় চিকাৰীজন বোৱাৰী পুৱাতে ওলাই গৈছিল।
(4) হাতীৰ জাকটোৰ মাজত দঁতাল হাতী নাছিল।

135. "আমাৰো কণ্ঠত ধাতু আহিল।" এই অভিব্যক্তিটো আৰু কেনেদৰে প্রকাশ কৰিব পৰা যায় ?

(1) উশাহটো ঘূৰি অহা
(3) মৰো -জী, সোঁ-আধিকৈ
(2) মূৰৰ চুলিৰে জীউটো যোৱা
(4) মৰণত শৰণ দি

 

136. মূল্যায়ন (assessment)-ৰ বিষয়ে অশুদ্ধ উক্তিটো বাছি উলিওৱা।

(1) ছাত্র-ছাত্রীৰ অগ্রগতিৰ বেগ নির্ণয়ত ই সহায় কৰে
(2) মূল্যায়ন কেবল শিক্ষকেহে কৰিব পাৰে
(3) ই ছাত্র-ছাত্রীৰ অগ্রগতিৰ এক সামগ্রিক ৰূপ দাঙি ধৰে
(4) ছাত্র-ছাত্রীৰ প্রদর্শনৰ ই এক মূর্ত প্রমাণ

 

137. শিকনত ৰৈ যোৱা আঁসোৱাহ জানিবলৈ ভুল-বিশ্লেষণ প্রয়োজনীয়। কাৰণ,

(1) ভুলবোৰে শিকাৰুৱে বুজি নোপোৱাটো নির্দেশ কৰে
(2) ভুলবোৰে ধাৰণাৰ বিকাশ আৰু প্ৰেৰণাদান কৰিব পাৰে
(3) অধিকাংশ ভুল (error) শিকাৰুৰ নির্বিকাৰ মনোভংগীৰ কাৰণেই সংঘটিত হ'বলৈ পায়।
(4) শিকাৰুৰ শিকনৰ স্তৰ আৰু সিহঁতৰ মনলৈ জুমি চাবৰ কাৰণে ভুলবোৰ একোখন থিৰীকিৰ দৰে

138. তলত দিয়া কোনটো ষ্টিফেন ক্ৰেশ্বেনৰ মনিটৰ হাইপ'থেছিছৰ ক্ষেত্রত শুদ্ধ নহয় ?

(1) যিটো 'আহৰণ' কৰা হয়, সি 'শিকনত' বা 'শিকাত' সহায় কৰে।
(2) নিয়ম বা সূত্রসমূহৰ পর্যাপ্ত জ্ঞান আৰু হাতত অফুৰন্ত সময় থাকিলেহে শিকাৰুৱে নিৰীক্ষণ বা তথ্যাৱগমন (monitor) কৰিব পাৰে।
(3) দ্বিতীয় ভাষাৰ আহৰণত এই পাইপথৈ'ছিছৰ ব্যৱহাৰ হয়।
(4) ভাষাৰ আহৰণ (acquisition) আৰু শিকন (learning)-ৰ সম্পৰ্কত ভেটিত ই প্রতিষ্ঠিত।

 

139. তলত দিয়া কোনটো পর্যায়ভিত্তিক বা গঠনমূলক মূল্যায়ন (Formative assessment)- ৰ উদাহৰণ নহয় ?

(1) নির্দিষ্ট সময়ছোৱাত বোধজনিত লিখিত আৰু মৌখিত পৰীক্ষাত মিশ্রণৰ লগতে অন্যান্য কার্য কিছুমান
(2) চুটি পৰীক্ষাৰপৰা আৰম্ভ কৰি সংপাঠীয় মূল্যায়নলৈকে শিকনৰ গোটেই সময়ছোৱাত কৰা মূল্যায়ন কৌশল
(3) শিকনৰ গোটেই কালছোৱা জুৰি মৌখিক আৰু লিখিত কার্য কিছুমান, চৰিত্র ৰূপায়ণ আদি
(4) শিকন পর্যায়ৰ শেষত লোৱা লিখিত পৰীক্ষা

140. এটা বিশেষ পাঠ প্রসংগ বুজি পাবলৈ ন পঢ়ুৱৈ এজনে পাঠটোৰ মূল বিষয় বা থীমটোৰ বিষয়ে থকা তেওঁৰ সাধাৰণ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰিছে। ই হৈছে -

(1) নিম্ন-উর্দ্ধ (Bottom-up) পদ্ধতি
(2) নিম্নগামী বা অধোমুখী (Bottom-down) পদ্ধতি
(3) ঊর্য-নিম্ন বা অবৰোহী (Top-down) পদ্ধতি বা অভিগম
(4) উর্ধমুখী (Top-up) পদ্ধতি

141. পাঠ বুজি পোৱাত আৰু শব্দভাণ্ডাৰ টনকিয়াল কৰাত তলৰ কোনটোৱে সহায় নকৰে।

(1) বিষয় সাৰ বা থীম্ মেপ
(3) শব্দ মেপ
(2) চিত্র অভিধান
(4) বর্ণমালাৰ চার্ট

 

142. শুদ্ধ উক্তিটো বাছি উলিওৱী

(1) পর্যায়ভিত্তিক বা গঠনাত্মক মূল্যায়ন (Formative assessment) শিকনৰ গোটেই সময়ছোৱাত নিৰন্তৰ চলি থাকে।
(2) শিকনৰ সময়ছোৱাৰ আগতে আৰু চলি থকা অৱস্থাত কৰা হয়।
(3) গঠনাত্মক মূল্যায়নে শিকনৰ কার্য বা ব্যৱহাৰিকতাতকৈ গঠন বা ৰূপত বেছি গুৰুত্ব দিয়ে।
(4) সাৰাংশিত মূল্যায়ন (Summative assessment) হৈছে গোটেই বছৰটোৰ সকলো মূল্যায়নৰ সৰ্বমুঠ।

143. ভাষাৰ সামগ্রিক (inclusive) শ্রেণীকক্ষ এটা সৃষ্টি কৰাত তলত দিয়া কোনটোৱে সহায় নকৰে।

(1) বহুভাষিক অভিগম গ্রহণ কৰা
(2) কিছুমান ছাত্র-ছাত্রীক শ্রেণীটোৰ মনিটৰ পাতি দিয়া
(3) সহপাঠীৰ মাজত আলাপ-আলোচনা আৰু ফীড়কে
(4) দলীয় কার্য কৰিবলৈ দিয়া

 

144. 'p', 'b', '6' আৰু '9' - এইকেইটা পঢ়োতে আৰু লিখোতে শিশুৱে প্রায়ে খেলি - মেলি কৰে। তলত দিয়া কোনটো অসুবিধা থকা শিশুৰ এই খেলি - মেলি বেছি হয় ?

(1) এন'মিয়া
(2) ডিছলেক্সিয়া
(3) খোনোৱা বা ঘোনাই ধৰা
(4) এফেজিয়া

 

145. প্রাথমিক বা মৌলিক আন্তঃব্যক্তিগত যোগাযোগমূলক দক্ষতা হৈছে 一

(1) দৈনন্দিন জীবনত ব্যৱহৃত ভাষা
(3) উচ্চতৰ ক্ৰমৰ ভাষা দক্ষতা
(2) আন্তঃভাষা
(4) সংক্ষিপ্ত বা সাৰাংশীকৰণৰ ভাষা

146. এগৰাকী শিক্ষক হিন্দীভাষী ছাত্র  -ছাত্রীক দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে ইংৰাজী শিকাইছে। তেওঁ বিশদভাৱে নিয়মবোৰ বা সূত্রবোৰ নিশিকোৱাকৈয়ে সিহঁতক প্রসংগ অনুসৰি ইংৰাজীতে সৰু কথোপকথন কৰাৰ সুযোগ দিছে। আৰু তাৰ কাৰণে কিছুমান উদাহৰণো দাঙি ধৰিছে। লাহে লাহে শিক্ষকগৰাকীৰ সহায় লৈ ছাত্র-ছাত্রীবোৰে ভাষাটোৰ নিয়মবোৰ নিজেই বিচাৰি পাব পাইছে। শিক্ষকগৰাকীয়ে প্রয়োগ কৰা পদ্ধতিটো হ'ল

(1) যোগাযোগমূলক পদ্ধতি
(3) ব্যাকৰণ অনুবাদ পদ্ধতি
(2) প্রত্যক্ষ পদ্ধতি
(4) শ্রব্য ভাষিক পদ্ধতি

 

147. তলত দিয়া কোনটো যোগাযোগমূলক অভিগম বা পদ্ধতিয়ে সামৰি লোৱা এটা দিশ নহয় ?

(1) বিশদভাৱে পঢ়ুৱাতকৈ ব্যাকৰণৰ সূত্ৰসমূহৰ আৱিষ্কাৰ
(2) যোগাযোগমূলক দক্ষতাৰ বিকাশ
(3) কার্য বা ব্যৱহাৰিকতাতকৈ গঠনত গুৰুত্ব আৰোপ
(4) ভাষাৰ প্রসংগকৃত ব্যৱহাৰ

148. বহুভাষিকতা আৰু বহু সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰিবলৈ তলত দিয়াকেইটাৰ ভিতৰত কোনটো আটাইতকৈ প্রাসংগিক হ'ব।

(1) কল্পবিজ্ঞান
(2) দীঘল কাহিনী
(3) লোক কথা বা সাধু
(4) আত্মজীৱনী

 

149. শিশু সাহিত্যত তলৰ কোনটো কাংখ্যিত নহয় ?

(1) ডাঙৰ হৰফৰ আখৰ আৰু চিনাকি শব্দ
(2) আকর্ষণীয় চিত্র
(3) জীৱ - জন্তুৰ চৰিত্ৰ
(4) স্পষ্ট নীতিশিক্ষা

 

150. তলৰ কোনটো শিকনৰ এক মুখ্য ক্ষেত্র হিচাপে গণ্য কৰা নহয় ?

(1) ভাব প্রৱণতা বা আৱেগভিত্তিক (Affective)
(2) চাইক 'মটৰ (Psychomotor)
(3) বোধার্জন
(4) সামাজিক-সাংস্কৃতিক

 

 

PART - V

---

যে - সব পরীক্ষার্থী বাংলা কে ভাষা - II হিসাবে নির্বাচিত করেছেন, তারা অবশ্যই ভাগ - V (121 থেকে 150 নং প্রশ্ন) - এর উত্তর দেবেন।

 

নির্দেশঃ নিম্নে প্রদত্ত গদ্যাংশটি পড়ুন এবং সংশ্লিষ্ট প্রশ্নগুলির (121 থেকে 128 নং প্রশ্ন) সঠিক উত্তর নির্বাচন করুন।

ওড়িশার সুন্দরগড় জেলার গভীর জঙ্গল-পাহাড়ঘেরা একটি জায়গার নাম মহুলসুখা, ম্যাঙ্গানিজ মাইনের জন্যে বিখ্যাত। ওড়িশার এই সুন্দরগড় জেলা ও বিহারের সিংভূম জেলাতে বেশ কয়েকটি জঙ্গুলে জায়গা আছে যেখানে লাল-নীল নদী বয়ে যায় ঘন জঙ্গলের মধ্যে মধ্যে। ম্যাঙ্গানিজ-এর খনি বা খাদান যেখানে আছে, বৃষ্টিতে পাহাড় থেকে নেমে-আসা মাটি-ধোওয়া জল যখন পাহাড়ি নদীতে এসে পড়ে তখন সেই জলের রং লাল দেখায়, আবার যেখানে লোহার খনি বা খাদান থাকে সেখানের পাহাড় থেকে মাটি ধুয়ে নিয়ে আসা জলের রং নীল। তাই নদীর রং লাল বা নীল।

এই মহুলসুখাতে এসেছি, এপ্রিল মাসের মাঝামাঝি কয়েকদিন হল। এসেছি নিছকই জঙ্গলের মধ্যে থাকব বলেই। বড়ো ভালো লাগছে। জঙ্গলের মধ্যে সময় কাটালে তোদেরও ভালো লাগবে কারণ প্রকৃতিই যে আমাদের দ্বিতীয় মা।

মঙ্গলসুখা মাইনস এর আরেকটা নাম ভূতরা মাইনস। কালো জলরাশি বুকে নিয়ে ম্যাঙ্গানিজ আকর-এর গুঁড়ো বয়ে নিয়ে ছিপছিপে নদী চলেছে বনবিতানের মধ্যে দিয়ে। নদীর নাম কুড়াড়ি। তবে জল এখানে লাল নয়, কালোই।

মঙ্গলসুখা ম্যাঙ্গানিজ মাইনস-এর গেস্ট হাউসটি একটি পাহাড়ের উপরে। খুবই সাদামাঠ্য বন্দোবস্ত। সঙ্গে বাবুর্চিখানা নেই বলে আরোই অসুবিধের। নীচের স্টাফ ক্যান্টিন থেকে চা থেকে শুরু করে অন্যান্য খাবারদাবারও সব বয়ে নিয়ে আসে চৌকিদার, ফলে ঠান্ডা হয়ে যায়। তবে জঙ্গলে যেতে পারলে ও থাকতে পারলে এইসব ছোটখাটো অসুবিধা গায়ে মাখলে চলে না। খাওয়া না হয় একটু কমই হল, আরাম-বিলাসও না হয় নাই হল কিন্তু জঙ্গলের মধ্যে তো থাকা হল। সেটাই তো মস্ত লাভ।

আমি মহুলসুখাতে গেছিলাম বড়বিল থেকে, বড়জামদা হয়ে জিপে করে। রাউরকেল্লা থেকেও আসা যায়।

বাংলোর বারান্দাতে বসে তোকে চিঠি লিখছি। হাওয়াটা ঝড়ের মতো বইছে। বিহার-ওড়িশার পাহাড়ে জঙ্গলে এপ্রিল মাসে যেমন বয় আর কী। হাওয়াটা ক্রমশই জোর হচ্ছে। লোহা আর ম্যাঙ্গানিজের আকরের গুঁড়ো-মাখা লাল মাটির মিহি আস্তরণ উড়ে চলেছে প্রচণ্ড বেগে মাইক স্যাটোর ফরমূলা রেসিং কারের মতো। আর উপরের স্তরে উড়ে চলেছে পাতারা, ছোটকি ধনেশ কী টিয়ার ঝাঁকের চেয়েও অনেক বেশি গতিতে। নানারঙা পাতা, শাল গাছের পাতা, আমের পাতা, শিমুলের পাতা, পলাশের করা পাপড়ি, বয়েরের পাতা, জংলি কাঁটালের পাতা, কুসুম গাছের পাতা ঝাঁক ঝাঁক তিরের মতো উড়ে চলেছে। আর তারও উপরে উড়ছে ডিগবাজি খেতে খেতে, গিলিরি আর মুতুরি আর না-নউরিয়া ফুলেদের ফিনফিনে পাপড়ি। আঃ কী ভালো যে লাগে।

এই মহুলসুখা ছাড়িয়ে, কুড়াড়ি নদী পেরিয়ে অনেক পাহাড়ে উঠে এবং নেমে জিপে করে প্রথমদিনই খান্ডাধারে গেছিলাম। তখনও কোথায় যে শেষ পর্যন্ত থাকব সে সম্বন্ধে মনস্থির করিনি। মহুলসুখার ম্যাঙ্গানিজ মাইন বেসরকারি কিন্তু খান্ডাধারের লৌহ আকরের খাদান সরকারি। ম্যানেজারের নাম বিশ্বল সাহেব। ক্রিমসন-রঙা হাওয়াইন শার্ট পরে অফিসে কাজ করছিলেন। তিনি নাকি বড়বিলের বাংলা বইয়ের লাইব্রেরি থেকে বই আনিয়ে নিয়মিত পড়েন।

 

121. বিশ্বল সাহেব কোন লাইব্রেরি থেকে বই আনিয়ে পড়তেন

(1) বড়জামদা থেকে
(2) রাউরকেল্লা থেকে
(3) মহুলসুখা থেকে
(4) বড়বিল থেকে

122. "নীচের স্টাফ ক্যান্টিন থেকে চা থেকে শুরু করে অন্যান্য খাবারদাবারও সব বয়ে নিয়ে আসে চৌকিদার, ফলে ঠান্ডা হয়ে যায়|" বাক্যটিকে সাধুভাষায় রূপান্তরিত করার সময় কটি ক্রিয়ার পরিবর্তন করতে হবে।

(1) চার
(2) পাঁচ
(3) দুই
(4) তিন

 

123. "কুসুম গাছের পাতা ঝাঁক ঝাঁক তিরের মতো উড়ে চলেছে।" এখানে কোন অলঙ্কারের প্রয়োগ হয়েছে?

(1) অনুপ্রাস
(2) উপমা
(3) যমক
(4) শ্লেষ

 

124. প্রদত্ত গদ্যাংশটিতে ভাষার দিক থেকে সাহিত্যের কোন শাখার পরিচয় পাওয়া যায়?

(1) ভ্রমণ কাহিনী
(2) শিশু সাহিত্য
(3) প্রবন্ধ রচনা
(4) পত্র রচনা

125. লেখক উড়ন্ত পাতার গতির বর্ণনায় কটি পাখির সাথে তুলনা করেছেন?

(1) চারটি
(2) পাঁচটি
(3) দুটি
(4) তিনটি

 

126. উরিষ্যার জঙ্গল-পাহাড় ঘেরা মহুলসুখাতে লেখক কেন এসেছিলেন?

(1) প্রকৃতি উপভোগ করতে
(2) খনি পরিদর্শনে
(3) কর্মসূত্রে
(4) সরকারি কাজে

127. কুড়াড়ি নদীর জলের রং কী?

(1) নীল
(2) মাটি ধোওয়া জলের রং
(3) লাল
(4) কালো

 

128. "এসেছি, নিছকই জঙ্গলের মধ্যে থাকব বলে।" 'জঙ্গলের মধ্যে' কোন কারক?

(1) অপাদান
(2) অধিকরণ
(3) কর্ম
(4) নিমিত্ত

 

 

নির্দেশ: নিম্নে প্রদত্ত গদ্যাংশটি পড়ুন এবং সংশ্লিষ্ট প্রশ্নগুলির (129 থেকে 135 নং প্রশ্ন) সঠিক উত্তর নির্বাচন করুন।

খ্রিস্ট জন্মের তিনশো বছর আগের গ্রিস। মর্মর প্রাসাদ, অট্টালিকা, সুরম্য বাগিচা শোভিত ম্যাসিডন নগরী। পাথরের ফলক বসানো প্রশস্ত রাজপথে ছুটে চলা রথচক্র, অশ্ব আর অসংখ্য পদাতিক। পথের দুপাশে সার সার বিপণি। কোথাও সেখানে বিক্রি হচ্ছে দ্রাক্ষারস, কোথাও বা স্ফটিকের পানপাত্র থেকে শুরু করে চিতাবাঘের উজ্জ্বল চামড়ার মহার্ঘ শাল। বৈভবের নগরী ম্যাসিডন। আর এই জনাকীর্ণ রাজপথে রৌদ্রকরোজ্জ্বল সকালে হেঁটে চলেছেন এক ব্যক্তি। তাঁর পরনে নামমাত্র পোশাক। কারণ, তিনি মনে করেন মানুষের বেঁচে থাকার জন্য ঠিক যতটুকু প্রয়োজন, ঠিক ততটুকুই গ্রহণীয় তাঁর কাছে। তিনি বাস করেন রাস্তার পাশে পড়ে থাকা একটি কাঠের পিপের মধ্যে, সম্পত্তি বলতে সামান্য কয়েকটা জিনিস। অথচ এ লোক চাইলেই ম্যাসিডনের অন্যতম সেরা হর্ম্য প্রাসাদের মালিক হতে পারতেন। হেঁটে চলেছেন লোকটি, মাঝে-মাঝে উকি দিচ্ছেন পথপার্শ্বের বিপণিগুলোতেও। সবথেকে অদ্ভুত ব্যাপার রৌদ্রোজ্জ্বল রাজপথে তিনি একটি জ্বলন্ত লণ্ঠন নিয়ে বেরিয়েছেন। মাঝে-মাঝে তা উঁচিয়ে ধরে কী যেন খোঁজার চেষ্টা করছেন। কৌতূহলী হয়ে এক পথচারী তাঁকে জিজ্ঞাসা করল, 'দিনের বেলাতে আপনি লণ্ঠন জ্বালিয়েছেন কেন?' প্রশ্ন শুনে সেই খ্যাপাটে লোকটা জবাব দিলেন, 'চারপাশে বড় আঁধার। তাই লণ্ঠন জ্বেলে মানুষ খুঁজতে বেরিয়েছি।'

এমনি বহু গল্পকথা অমর হয়ে আছে এই ব্যক্তি সম্পর্কে। তাঁর পরিচয় তিনি একজন দার্শনিক, তিনি একজন শিক্ষক। রাস্তার একপাশে বসে পথের ধুলোতে কাঠি দিয়ে আঁচ কেটে আগ্রহী ছাত্রদের শিক্ষা প্রদান করেন। তাঁর ছাত্ররা অধিকাংশই গরিব। কিন্তু প্রচণ্ড মেধাবী। শিক্ষক জানেন তাঁর এই সব ছাত্ররা একদিন জ্ঞানের আলো ছড়িয়ে দেবে সমগ্র গ্রিসে। দার্শনিক, শিক্ষকের অভাব নেই ম্যাসিডনে। স্বয়ং অ্যারিস্টটলই তো সগৌরবে বিরাজমান তখন। তবুও তিনি তাঁদের সবার থেকে ভাবনায় যেন অনন্য। তাঁর নাম ডায়োজিনিস দি সিনিক।

এই অদ্ভুত শিক্ষকের কথা কানে পৌঁছোতে দেরি হল না অ্যারিস্টটলের প্রিয় শিষ্যের। জ্ঞানপিপাসু সেই ছাত্র একদিন তাঁর ভৃত্য ও রক্ষীকুল পরিবৃত হয়ে হাজির হলেন সেই খ্যাপাটে শিক্ষকের কাছে। ডায়োজিনিস তখন নিজের মনে মাটিতে কী একটা আঁক কষছিলেন। অ্যারিস্টটলের ছাত্রর ছায়া সেই আঁকের ওপর পড়তেই ডায়োজিনিস তাঁকে বললেন, 'দয়া করে সরে যান। রাজপুরুষের ছায়া আমার আঁকের ওপর না পড়াই ভাল।' কথাটা শুনে বিস্মিত সাক্ষাৎ-প্রার্থী তাঁকে প্রশ্ন করলেন, 'আপনি আমাকে চেনেন। পরিচয় জানেন?' খ্যাপাটে, দার্শনিক শিক্ষক জবাব দিলেন, 'চিনব না কেন? আপনি সম্রাট দ্বিতীয় ফিলিপের পুত্র আলেকজান্ডার। ম্যাসিডনের ভবিষ্যতের সম্রাট।'

 

129. প্রদত্ত গদ্যাংশটি পড়লে ম্যাসিডন নগরীর বর্ণনা থেকে বোঝা যায় এটি একটি

(1) ঐশ্বর্যশালী নগরী
(2) কপর্দকশূন্য নগরী
(3) বৈভবশালী নগরী নয়
(4) বিত্তশালী নগরী নয়

130. দিনের বেলা ডায়োজিনিসকে লণ্ঠন জ্বালিয়ে ঘুরতে দেখে তার কারণ জিজ্ঞাসা করলে তিনি বলেন, "চারপাশে বড় আঁধার"- এই অন্ধকার কীসের?

(1) অমানবিকতার অন্ধকার
(2) মানবিকতার অন্ধকার
(3) শিক্ষার অন্ধকার
(4) বৈভবের অন্ধকার

131. ডায়োজিনিস-এর জীবন দর্শন কী ছিল?

(1) অধিকতম অপ্রয়োজনীয় বস্তুর মাধ্যমে জীবনধারণ।
(2) অধিকতম প্রয়োজনাতিরিক্ত বস্তুর মাধ্যমে জীবনধারণ।
(3) ন্যূনতম প্রয়োজনাতিরিক্ত বস্তুর মাধ্যমে জীবনধারণ।
(4) ন্যূনতম প্রয়োজনীয় বস্তুর মাধ্যমে জীবনধারণ।

132. রৌদ্রোজ্জ্বল সন্ধি বিচ্ছেদের সঠিক রূপ কোনটি?

(1) রৌদ্র ওজ্জ্বল
(2) রৌদ্র উজ্জ্বল
(3) রৌদ্র উজ্জ্বল
(4) রৌদ্রো উজ্জ্বল

133. 'দ্রাক্ষারস' বলতে বোঝায়?

(1) আপেলের রস
(2) আখের রস
(3) বেদানার রস
(4) আঙ্গুরের রস

 

134. "জ্ঞানপিপাসু সেই ছাত্র একদিন তাঁর ভৃত্য ও রক্ষীকুল পরিবৃত হয়ে হাজির হলেন সেই খ্যাপাটে শিক্ষকের কাছে।"- নীচের কোন তিনটি শব্দ বাক্যটিতে বিশেষণ রূপে প্রযুক্ত হয়েছে?

(1) জ্ঞানপিপাসু, পরিবৃত, খ্যাপাটে
(2) রক্ষীকুল, জ্ঞানপিপাসু, শিক্ষক
(3) ছাত্র, পরিবৃত, খ্যাপাটে
(4) সেই, শিক্ষক, জ্ঞানপিপাসু

135. আলেকজান্ডার সম্পর্কে নিচের কোন বিবৃতিটি সত্য নয়।

(1) তিনি ছিলেন সম্রাট দ্বিতীয় ফিলিপের পুত্র।
(2) আলেকজান্ডার একাই হাজির হলেন খ্যাপাটে শিক্ষকের কাছে।
(3) ডায়োজিনিস অভিজাত আলেকজান্ডারকে শিক্ষাদানে অনাগ্রহী ছিলেন।
(4) তিনি ছিলেন অ্যারিস্টটলের প্রিয় শিষ্য।

 

নির্দেশঃ নিম্নে প্রদত্ত প্রশ্নগুলির (136 থেকে 150 নং প্রশ্ন) সঠিক উত্তর নির্বাচন করুন।

136. নীচের কোনটি মূল্যায়ন প্রসঙ্গে সত্য নয়।

(1) এটি ছাত্রদের বিকাশের গতি মূল্যায়ন করে।
(2) এটি কেবলমাত্র শিক্ষকের দ্বারাই করা সম্ভব।
(3) এটি ছাত্রদের উন্নতিতে একটি সামগ্রিক দৃষ্টি (holistic view) প্রদান করে।
(4) এটি ছাত্রদের দক্ষতা প্রদর্শনের ঠোস প্রমাণ প্রদান করে।

 

137. শিখনের ফাঁকগুলি খুঁজে নিতে ভ্রান্তি বিশ্লেষণ একটি গুরুত্বপূর্ণ পর্যায়, কারণ

(1) ভ্রান্তিগুলি শিক্ষার্থীর উপলব্ধির অভাবকে সুচিত করে।
(2) ভ্রান্তিগুলি ধারণার বিকাশ এবং উৎসাহ প্রদর্শিত করে।
(3) শিক্ষার্থীর নির্বুদ্ধিতামূলক আচরণের জন্যই অধিকাংশ ভ্রান্তির সৃষ্টি হয়।
(4) শিক্ষার্থীর মন এবং শিখন পর্যায়ের মধ্যে ভ্রান্তি একটি জানলা।

138. স্টীফেন ক্রাশেনের নিয়ন্ত্রণমূলক তথ্যপ্রকল্প প্রসঙ্গে নিচের কোনটি সত্য নয়?

(1) যা 'অর্জিত' হয় সেটি যা 'শেখা' হয় তার নিয়ন্ত্রণের সহায়ক।
(2) শিক্ষার্থীরাই কেবল নিয়ন্ত্রণ করতে পারে যদি তার কাছে যথেষ্ট সময় এবং নিয়ম সম্পর্কে যথেষ্ট জ্ঞান থাকে।
(3) এটি দ্বিতীয় ভাষা অর্জনের প্রসঙ্গে ব্যবহহৃত হয়।
(4) এটি অর্জন এবং শিখনের মধ্যবর্তী সম্পর্কের উপর নির্ভরশীল।

139. নীচের কোনটি গঠনমূলক মূল্যায়নের উদাহরণ নয়?

(1) কিছু সময় ধরে ছড়িয়ে থাকা উপলব্ধিমূলক লিখিত পরীক্ষা এবং অন্যান্য কিছু কার্যের সম্মিলন।
(2) সমগ্র শিক্ষাবর্ষে ক্ষুদ্র পরীক্ষা থেকে সহপাঠী পূর্ণবিচার পর্যন্ত বিস্তৃত মূল্যায়ন পদ্ধতি।
(3) সমগ্র শিক্ষাবর্ষে মৌখিক এবং লিখিত কার্য, চরিত্র-অভিনয় ইত্যাদির সারণী।
(4) শিক্ষাবর্ষের অন্তে একটি পর্ব-পত্র (Term-paper)।

140. যখন একজন প্রথম পাঠক একটি বিশেষ পাঠভিত্তিক বিষয়কে অনুভব করতে পাঠের বিষয়, সাংস্কৃতিক দৃষ্টিভঙ্গি ইত্যাদি সম্পর্কে তার সাধারণ জ্ঞান ব্যবহার করে, তখন এটিকে বলে-

(1) বটম্-আপ আবেদন।
(2) বটম-ডাউন আবেদন।
(3) টপ-ডাউন আবেদন।
(4) টপ-আপ আবেদন।

 

141. নিচের কোনটি পাঠভিত্তিক উপলব্ধি এবং শব্দ তালিকা বিকাশের সহায়ক নয়।

(1) বিষয় মানচিত্র
(2) চিত্র অভিবান
(3) শব্দ মানচিত্র
(4) বর্ণমালা চার্ট

 

142. দুটি গুরুত্বপূর্ণ মূল্যায়ন প্রসঙ্গে কোন বিবৃতিটি সত্য?

(1) শিখন স্তরের মাধ্যমে গঠনমূলক মূল্যায়ন লাগাতার চলতে থাকে।
(2) শিখন স্তরের পূর্বে এবং চলাকালীন সামগ্রিক মূল্যায়ন করা হয়।
(3) গঠনমূলক মূল্যায়ন শিখনের কার্যপ্রক্রিয়া অপেক্ষা গঠনেই অধিক গুরুত্ব দেয়।
(4) সামগ্রিক মূল্যায়ন হল সারা বছরের সবকটি মূল্যায়নের সামগ্রিক যোগফল।

 

143. নীচের কোনটি সর্বার্থসাধক শ্রেণী গঠনের সহায়ক নয়?

(1) বহুভাষিক আবেদন গ্রহণ।
(2) কিছু ছাত্রকে শ্রেণীর মনিটর বানানো।
(3) সহপাঠীদলের পারস্পরিক ক্রিয়া এবং প্রতিক্রিয়া (feedback) পদ্ধতি।
(4) দলভিত্তিক কার্য প্রদান।

144. যে শিশুদের মধ্যে পঠনে বা লিখনে 'p' কে 'চ' এবং '6' কে '9' মনে করার সাধারণ ভুল লক্ষ্য করা যায় তাদের

(1) বস্তুর নাম মনে রাখার অক্ষমতা (Anomia) দেখা যায়
(2) পড়ার অসুবিধা (Dyslexia) দেখা যায়।
(3) তোতলাতে (Stuttering) দেখা যায়।
(4) বাশক্তিলোপ (Aphasia) দেখা যায়।

145. প্রাথমিক আন্তর্ব্যক্তিক সংযোগকারী দক্ষতা কী নামে পরিচিত।

(1) প্রতিদিন সংযোগ সাধনের ভাষা
(2) আন্তঃভাষা
(3) উচ্চতর ক্রম ভাষা দক্ষতা
(4) বিমূর্ত ভাষা

146. একজন শিক্ষিকা হিন্দিভাষী ছাত্রদেরকে দ্বিতীয় ভাষা হিসেবে ইংরেজী শেখানোর সময় তাদের সহজবোধ্য নিয়মগুলি না বলে, প্রসঙ্গ এবং সুযোগ প্রদান করেন যা তাদের ইংরেজীর সংক্ষিপ্ত বার্তালাপে ব্যস্ত রাখে। তিনি তাদের সামনে উদাহরণ উপস্থাপিত করেন যা তারা সংলাপে ব্যবহার করে, ধীরে ধীরে তারা শিক্ষিকার সাহায্য নিয়ে নিজেরাই নিয়মগুলি শিখতে থাকে।
কোন আদর্শ / আবেদনগুলি শিক্ষিকা অনুসরণ করছেন বলে তুমি মনে কর?

(1) সংযোগকারী পদ্ধতি
(2) প্রত্যক্ষ পদ্ধতি
(3) ব্যাকরণ-অনুবাদ পদ্ধতি
(4) শ্রাব্য-ভাষিক পদ্ধতি

147. নিচের কোনটি সংযোগকারী আবেদনের বৈশিষ্ট্য নয়।

(1) সহজবোধ্য শিক্ষণের পরিবর্তে ব্যাকরণের নিয়ম অনুসন্ধান করা।
(2) সংযোগকারী যোগ্যতার বিকাশ।
(3) ক্রিয়ার চাইতে গঠনে অধিক গুরুত্ব প্রদান।
(4) ভাষার প্রাসঙ্গিক ব্যবহার।

148. গল্পের কোন শৈলীটি বহুভাষিকতা এবং বহুসাংস্কৃতিকতা প্রসারের জন্য সর্বাধিক উপযুক্ত?

(1) বিজ্ঞান কল্প কাহিনী 
(2) দীর্ঘ কাহিনী
(3) লোককথা
(4) আত্মজীবনী

149. নীচের কোনটি শিশু সাহিত্যের আকাঙ্খিত বৈশিষ্ট্য নয়?

(1) বড়ো সাইজের ফন্ট এবং পরিচিত শব্দ
(2) আকর্ষনীয় চিত্রগুলি
(3) পশুচরিত্রগুলি
(4) সহজবোধ্য নৈতিক মূল্য

150. নীচের কোনটি শিখনের একটি গুরুত্বপূর্ণ ক্ষেত্র বিবেচিত হয় না।

(1) পরিবর্তনমূলক (Affective)
(2) মনোস্তাত্ত্বিক স্নায়ু সঞ্চালন (Psychomotor)
(3) জ্ঞানাত্মক (Cognitive)
(4) সমাজ-সাংস্কৃতিক (Socio-cultural)

 

 

Study Materials (Assamtet.com)

Assam TET-LP	Assam TET-UP	CTET - Paper 1
CTET - Paper 2	ADRE Grade 3	ADRE Grade 4
Assam Police	D.El.Ed	Class - 10
Asaam TET-GT	Assam TET-PGT	Class - 12
B.Ed Entrance